හිතට වධ දෙන ප්‍රශ්න

හිතට වධ දෙන ප්‍රශ්න

ඊයේ (විසිදෙවැනි දා) ලිපියෙහි සඳහන් ජෝන් වීලර්ගේ සිතට වධ දුන් ප්‍රශ්නය හැරුණු විට තවත් සිතට වධ දෙන ප්‍රශ්න තිබෙනවා. එකක් තමයි මට අනෙක් අයට තේරෙන විධියට යමක් කීමට නොහැකි වීම. වීලර් ආචාර්ය උපාධි හතළිස්පහක පමණ උපදේශක වී සිටියා. එමෙන් ම ෆයින්මාන් ඇතුළු නොබෙල් ත්‍යාගලාභී කිහිප දෙනකු ම ඔහුගේ ශිෂ්‍යයන්. මගේ ශිෂ්‍යයන් බොහෝ දෙනකු අද ඉන්න තැන් බැලුවම කියන්න පුළුවන් ඔවුන්ට මා කී කිසිවක් තේරී නැති බව. එය ඔවුන්ගේ වරදක් වෙන්න බැහැ. තවත් වධ දෙන ප්‍රශ්නයක් නම් සිංහල ජාතියේ අනාගතයයි. අද අපට නායකයකු නැහැ. මුහුණු පොතේ ඉන්න අය කියාවි නායකයන් ඉන්නවා කියා. ඒත් මුහුණු පොත් ප්‍රතිචාර මා කියවන්නේ ඉතා අකමැත්තෙන්. ඔවුන් ප්‍රශ්න දෙස බලන්නේ ඉතා මතුපිටින්.

දියගොඩ සැමතැන පෙර ද පසු ද

දියගොඩ සැමතැන පෙර ද පසු ද

ක්වොන්ටම් භෞතිකයේ ද්විත්ව සිදුරු පරීක්‍ෂණය ගැන ඇතැමුන් දන්නවා.  භෞතික විද්‍යාව පිළිබඳ නොබෙල් ත්‍යාගලාභී රිචඩ් ෆයින්මාන් එය තේරුම් ගැනීමට නොහැකි බව ප්‍රකාශ කළා. එහි ඉතිහාසය තරංගවාදය කරා දිව යනවා. තහඩුවක සිදුරු දෙකක් තුළින් ආලෝක ධාරාවක් යවා එය තිරයක් මත පතිත කරවීම මෙහි මූලික කටයුත්ත. එසේ කිරීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස තිරයේ රටා නිර්මාණය වෙනවා. මේ රටා තේරුම් කර දුන්නේ, මතක තබා ගන්න තේරුම් කර දුන්නේ, තරංගවාදය මගින්. පසුව ප්ලෑන්ක් ක්වොන්ටම් අදහස ඉදිරිපත් කළා. අයින්ස්ටයින් ෆෝටෝනය යන සංකල්පයට පසුබිම සකස් කළා. ඉන් පසු ආලෝකය ෆෝටෝන ලෙසත් තේරුම් කෙරුණා.

ක්වොන්ටම් දෙවියෝ

අපි නැවතත් ක්වොන්ටම් කාසිවලට යමු. සම්භාව්‍ය හෙවත් සාමාන්‍ය කාසියක් මෙන් නොව යම් නිරීක්‍ෂකයකුට ක්වොන්ටම් කාසියක් නිශ්චලව අතේ තබාගත හැකි නො වේ. එයට හේතුව යම් නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂ ව ක්වොන්ටම් වස්තුවකට එක්විට නිශ්චිත පිහිටීමක් හා ගම්‍යතාවක් තිබිය නොහැකි වීම ය. ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙහි අනිශ්චය මූලධර්මයට අනුව නිරීක්‍ෂකයා ක්වොන්ටම් වස්තුවේ පිහිටීම දන්නේ නම් ඔහුට සාපේක්‍ෂව ක්වොන්ටම් වස්තුවට ගම්‍යතාවක් (ප්‍රවේගයක්) නැත. එමෙන් ම නිරීක්‍ෂකයා ක්වොන්ටම් වස්තුවෙහි ගම්‍යතාව දන්නේ නම් (ඒ මැනගෙන ඇත්නම්) ඔහු එම වස්තුවෙහි පිහිටීම නො දනියි.

කෝපන්හේගන් විවරණයට අනුව එයින් කියැවෙන්නේ නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව ක්වොන්ටම් වස්තුවට එහි ගම්‍යතාව සඳහා කිසිදු අගයක් නොමැති බව ය. එහෙත් අප විසින් ඉදිරිපත් කෙරී ඇති විද්‍යාලංකාර විවරණය අනුව එයින් කියැවෙන්නේ ක්වොන්ටම් වස්තුවට එහි ගම්‍යතාව සඳහා අගය එකකට වැඩි ගණනක් ඇති බව ය. අනෙක් අතට අප විද්‍යාලංකාර විවරණයට අනුව නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව ක්වොන්ටම් වස්තුවට නිශ්චිත ගම්‍යතාවක් ඇත්නම් ඔහුට සාපේක්‍ෂව ක්වොන්ටම් වස්තුවවේ පිහිටීමට අගය එකකට වඩා වෙයි.

ඒ කුමක් වුවත් යම් නිරීක්‍ෂකයකුට ක්වොන්ටම් කාසියක් නිශ්චල ව අතෙහි රඳවාගෙන සිටිය හැකි නො වේ. නිරීක්‍ෂකයා අතෙහි ක්වොන්ටම් කාසියක් තිබීම යනු නිරීක්‍ෂකයා ක්වොන්ටම් කාසියෙහි පිහිටීම නිශ්චිත ව දැනගැනීම ය. ඔහු අතෙහි ක්වොන්ටම් කාසිය නිශ්චල ව ඇත යන්නෙන් කියැවෙන්නේ ඔහුට සාපේක්‍ෂව ක්වොන්ටම් කාසියෙහි ප්‍රවේගය හා එබැවින් ගම්‍යතාව ශූන්‍ය බව ය. වෙනත් අයුරකින් කිවහොත් නිරීක්‍ෂකයා ක්වොන්ටම් කාසියෙහි පිහිටීම මෙන් ම ගම්‍යතාව ද එක්විට දනියි.

එසේ වුවත් ක්වොන්ටම් භෞතිකයට අනුව නිරීක්‍ෂකයාට ක්වොන්ටම් කාසියෙහි පිහිටීම හා ගම්‍යතාව එක්විට දැනගත නො හැකි ය. මෙයින් කියැවෙන්නේ නිරීක්‍ෂකයාට ක්වොන්ටම් කාසිය නිශ්චලව අතෙහි රඳවාගෙන සිටිය නොහැකි බව ය. එමෙන් ම නිරීක්‍ෂකයාට තම අතෙහි යම් ප්‍රවේගයක් සහිත ව වුව ද ක්වොන්ටම් කාසිය තබාගත හැකි නො වේ. එයට ද හේතුව අනිශ්චය මූලධර්මය වෙයි.

එසේ නම් නිරීක්‍ෂකයකු ක්වොන්ටම් කාසියක් උඩ දමන්නේ කෙසේ ද? ක්වොන්ටම් වස්තුවක් අතට ගැනීමට නිරීක්‍ෂකයකුට නො හැකි ය. කිසියම් නිරීක්‍ෂකයකුට ක්වොන්ටම් අංශුවක් නිරීක්‍ෂණය කළ හැකි ද නො වේ. යම්කිසි අංශුවක් හෝ වස්තුවක් හෝ නිරීක්‍ෂණය කිරීම යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ කුමක් ද? අප දන්නා සාමාන්‍ය අංශු නිරීක්‍ෂණය කිරීමේ දී අප කුමක් කරනනේ ද? සාමාන්‍ය අංශුවක් හෝ වස්තුවක් හෝ නිරීක්‍ෂණය කිරීමේ දී අපි එහි පිහිටීම මෙන් ම ගම්‍යතාව (ප්‍රවේගය) ද නිරීක්‍ෂණය කරන්නෙමු.

අප වස්තුවේ හෝ අංශුවේ හෝ ප්‍රවේගයේ අගය නොදැන සිටිනවා විය හැකි ය. එහෙත් අපි අංශුවට හෝ වස්තුවට හෝ ප්‍රවේගයක් ඇති බව දනිමු. අප එය මැනගෙන නැති වුව ද මැන්නොත් එයට ලැබෙන්නේ අංශුවේ දැනට ඇති ප්‍රවේගය බව අපි දනිමු. අප සාමාන්‍ය හෙවත් සම්භාව්‍ය අංශු නිරීක්‍ෂණය කරන්නේ (දකින්නේ, ස්පර්ශ කරන්නේ ආදී වශයෙන්) ඒ අංශුවලට අපට සාපේක්‍ෂව නිශ්චිත පිහිටීමක් හා නිශ්චිත ප්‍රවේගයක් ඇති බැවිනි. අපට සාමාන්‍ය කාසියක් අතෙහි රඳවාගත හැක්කේ අපට සාපේක්‍ෂව එයට නිශ්චිත පිහිටීමක් හා නිශ්චිත ප්‍රවේගයක් ඇති බැවිනි.

යම් අයුරකින් නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව යම් අංශුවකට හෝ වස්තුවකට හෝ එක්විට ප්‍රවේග කිහිපයක් ඇතැයි සිතමු. එහෙත් අංශුවට හෝ වස්තුවට හෝ නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව නිශ්චිත පිහිටීමක් ඇතැයි සිතමු. එවිට නිරීක්‍ෂකයාට අංශුව හෝ වස්තුව නිරීක්‍ෂණය කළ හැකි ද? නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව අංශුවට හෝ වස්තුවට හෝ නිශ්චිත පිහිටීමක් ඇති බව සැබෑ ය. එහෙත් නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව අංශුවට හෝ වස්තුවට හෝ ප්‍රවේග රාශියක් (එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක්) ඇත්නම් නිරීක්‍ෂකයාට එම අංශුව හෝ වස්තුව හෝ නිරීක්‍ෂණය කළ හැකි ද?

අපට එය සිතාගතවත් හැකි නො වේ. එවැන්නක් ඉන්ද්‍රිය ගෝචර නො වේ. එක්වර කිහිප අතකට චලනය වන අංශුවක් අපට සිතාගත (සිතෙන් මවාගත) නො හැකි ය. එසේත් නැතහොත් නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂ ව එකම දිශාවකට වුව ද වේග රාශියක් ඇති අංශුවක් හෝ වස්තුවක් හෝ අපට සිතෙන් මවාගත නො හැකි ය. වෙනත් වචනවලින් කියන්නේ නම් නිරීක්‍ෂකයාට තමාට සාපේක්‍ෂව නිශ්චිත පිහිටීමක ඇති එහෙත් ප්‍රවේග එකකට වඩා ඇති අංශුවක් හෝ වස්තුවක් හෝ ගැන සිතා ගැනීමටවත් නො හැකි ය. මෙයින් කියැවෙන එකම දෙය නම් එවැනි අංශු හෝ වස්තු හෝ පැවතුණත් අපට ඒ නිරීක්‍ෂණය කළ නොහැකි බව ය.

එමෙන් ම නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව යම් අංශුවකට හෝ වස්තුවකට හෝ නිශ්චිත ප්‍රවේගයක් තිබී පිහිටීම් රාශියක් ඇත්නම් එවැනි අංශුවක් හෝ වස්තුවක් හෝ නිරීක්‍ෂණය කිරීමට නිරීක්‍ෂකයකුට නො හැකි ය. එවැන්නක් අපට සිතාගත නො හැකි ය. අංශුවක් හෝ වස්තුවක් හෝ එක්විට කිහිප තැනක ඇත යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ කුමක් ද? එක්විට දෙතැනක ඇති පුටුවක් හෝ මේසයක් හෝ ගැන සිතාගැනීමට හැකි අයෙක් වෙත් ද?

ඉහත සඳහන් විස්තරය කෙරී ඇත්තේ විද්‍යාලංකාර විවරණය අනුව ය. ඒ අනුව නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව අංශුවකට හෝ වස්තුවකට හෝ නිශ්චිත පිහිටීමක් ඇතිවිට එයට ගම්‍යතා (ප්‍රවේග) රාශියක් තිබිය හැකි ය. එසේත් නැත්නම් නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව අංශුවට හෝ වස්තුවට හෝ නිශ්චිත ප්‍රවේගයක් ඇත්නම් එයට පිහිටීම් රාශියක් තිබිය හැකි ය. එහෙත් කෝපන්හේගන් විවරණය අනුව අපට වෙනත් දෙයක් කිවහැකි ද?

කෝපන්හේගන් විවරණය අනුව නිරීක්‍ෂකයකුට අනුව යම් අංශුවකට හෝ වස්තුවකට හෝ නිශ්චිත පිහිටීමක් ඇත්නම් එයට ගම්‍යතාවක් (ප්‍රවේගයක්) නැත. අංශුවට හෝ වස්තුවට හෝ ප්‍රවේගයක් ලබාදෙන්නේ නිරීක්‍ෂකයා ය. නිරීක්‍ෂකයා අංශුවේ හෝ වස්තුවේ හෝ ගම්‍යතාව මැනීමේ දී එයට ගම්‍යතාවක් ලබාදෙයි. එමෙන් ම නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව අංශුවට හෝ වස්තුවට හෝ නිශ්චිත ගම්‍යතාවක් (ප්‍රවේගයක්) ඇත්නම් එයට නිරීක්‍ෂයාට සාපේක්‍ෂව පිහිටීමක් නැත. අංශුවට හෝ වස්තුවට හෝ පිහිටීමක් ලබාදෙන්නේ පිහිටීම නිරීක්‍ෂණය කරන (මනින) නිරීක්‍ෂකයා ය.

අප කෝපන්හේගන් විවරණය අනුව සිතන්නේ නම් නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව නිශ්චිත පිහිටීමක් ඇති එහෙත් ගම්‍යතාවක් (ප්‍රවේගයක්) නැති අංශු තිබිය හැකි ය. එසේත් නැත්නම් නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව නිශ්චිත ගම්‍යතාවක් (ප්‍රවේගයක්) ඇති එහෙත් පිහිටීමක් නැති අංශු තිබිය හැකි ය. මෙවැනි අංශු නිරීක්‍ෂණය කළ හැකි ද? එසේ කළ නොහැකි බව පැහැදිලි ය. අප එසේ කියන්නේ ද ඉහත විද්‍යාලංකාර විවරණය සම්බන්ධයෙන් නිගමනවලට පැමිණි ආකාරයෙන් ම ය.

නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව පිහිටීමක් නැති එහෙත් ගම්‍යතාවක් (ප්‍රවේගයක්) ඇති අංශුවක් හෝ වස්තුවක් හෝ ගැන සිතාගත හැකි ද? අංශුවකට හෝ වස්තුවකට හෝ පිහිටීමක් නැතිව ගම්‍යතාවක් (ප්‍රවේගයක්) පමණක් තිබිය හැකි ද? පිහිටීමක් නැති ව ගම්‍යතාවක් තිබුණ ද එවැනි අංශු අපට නිරීක්‍ෂණය වේ ද? එමෙන් ම නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව ගම්‍යතාවක් (ප්‍රවේගයක්) නැති එහෙත් නිශ්චිත පිහිටීමක් ඇති අංශු හෝ වස්තු හෝ නිරීක්‍ෂණය කළ නො හැකි ය.

මේ සියල්ලෙන් කියැවෙන්නේ කුමක් ද? අපේ අවයවල, ඉන්ද්‍රියවල ඇති අඩුපාඩුකම් ය. ඉහත සඳහන් ආකාරයේ අංශු හෝ වස්තු හෝ තිබුණ ද, අපට ඒ නිරීක්‍ෂණය කිරීම සඳහා අවයව හා ඉන්ද්‍රිය නොමැත. ක්වොන්ටම් අංශුවලට හෝ වස්තුවලට හෝ ඉහත සඳහන් ගුණ වෙයි. එහෙත් ඒ අංශු නිරීක්‍ෂණය කිරීමට අපට ඉන්ද්‍රිය නැත. අපට ක්වොන්ටම් අංශු හෝ වස්තු හෝ නිරීක්‍ෂණය කිරීමට නොහැකි අපට ඒ සඳහා ඉන්ද්‍රිය නොමැති වීම ය.

ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් හෝ ප්‍රොටෝනයක් හෝ නිරීක්‍ෂණය කළ අයකු නැත. අප එවැනි අංශු නිරීක්‍ෂණය කරනනේ සෘජු ව නො වේ. අපි ඒ අංශු වෙනත් අංශු හෝ වස්තු හෝ සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීමෙන් පසු ඇති කෙරෙන ප්‍රතිබිමබ පමණක් නිරීක්‍ෂණය කරන්නෙමු. රූපවාහිනී තිරය මත අපි ඉලෙක්ට්‍රෝන නො දකිමු. අප දකින්නේ නිරීක්‍ෂණය කරන්නේ ඉලෙක්ට්‍රෝනවල ප්‍රතිබිම්බ ය. අපට ක්වොන්ටම් අංශු දැකිය හැකි (නිරීක්‍ෂණය කළ හැකි) අවයව හා ඉන්ද්‍රිය තිබිණි නම් ක්වොන්ටම් භෞතිකයට විවරණ අවශ්‍ය නොවීමට ඉඩ තිබිණි.

අපේ ඉන්ද්‍රියවලට ගෝචරවන ලෝකය පමණක් ලෝකය ලෙස ගැනීම කෙතරම් අනුවණ කමක් ද? එහෙත් ඊනියා ද්‍රව්‍යවාදීහු එසේ කිරීමට පෙළඹෙති. එහෙත් ඒ ද්‍රව්‍යවාදීන්ගේ ම කොටසක් ඉන්ද්‍රිය ගෝචර ලෝකය විශ්වාස කළ නොහැකි යැයි පවසමින් ඉන්ද්‍රිය ගෝචර ලෝකයට ඔබ්බෙන් වර ඊනියා යථාර්ථයක් සොයති. එහෙත එහි ඇති සරදම නම් මේ ඊනියා යථාර්ථයේ සත්‍යාසත්‍යභාවය පිරික්සීමට ඔවුන් නැවත ඉන්ද්‍රිය ගෝචර ලෝකය සමග සංසන්දනය කිරීම ය.

ඉන්ද්‍රිය ගෝචර ලෝකය සත්‍ය ලෙස ගත නොහැකි නම් එය විශ්වාස කළ නොහැකි නම් ඊනියා යථාර්ථය පිරික්සීමට නැවතත් ඉන්ද්‍රිය ගෝචර ලෝකයට ම ආපසු එන්නේ කෙසේ ද? ඉනද්‍රිය ගෝචර ලෝකය විශ්වාස කළ නොහැකි නම් එය ඊනියා යථාර්ථය පරීක්‍ෂාකිරීමට ද යොදාගත නො හැකි ය. මෙය ඊනියා විද්‍යාත්මක විධික්‍රමයෙහි පළමුවෙන්ම කියැවෙන කතාවකි. ඒ ඔවුන් ඉන්ද්‍රිය ගෝචර සංජානන පිළිබඳ ව දක්වන සැලකිල්ල හා එහි ඇති වැදගත්කම ගැන කියා පියෑමට සඳහන් කරන්නකි. එහෙත් එය කිසිසේත් ම සංගත නොවන බව තමන් විද්‍යාඥයන් හා විද්‍යාවේ දාර්ශනිකයන් යැයි කියාගන්නා අයට නොතේරෙන්නකි.

ක්වොන්ටම් භෞතිකය ගැන මෙතෙක් කර ඇති විවරණවලින් පෙනී යන කරුණ නම් එහි සඳහන් වන්නේ ඉන්ද්‍රිය ගෝචර නොවන අංශු හෝ වස්තු හෝ සම්බන්ධයෙන් වූ ගුණ විස්තර කරන්නක් බව ය. ක්වොන්ටම් අංශු මිනිස් නිරීක්‍ෂකයන්ට නිරීක්‍ෂණය කළ නො හැකි ය. එහෙත් ක්වොන්ටම් ලෝකයක් සම්මුති අර්ථයකින් වුවත් තිබෙන බව බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයන්ට පිළිගැනීමට සිදුවෙයි.

නිරීක්‍ෂණය කිරීමට නොහැකි වූ පමණින්, එනම් පංචෙන්ද්‍රියයන්ට ගෝචර නොවූ පමණින්, අංශු හෝ වස්තු හෝ ප්‍රාණීන් හෝ නැතැයි පැවසීම ප්‍රඥාගෝචර නො වේ. අද පංචෙන්ද්‍රිය මගින් දකින්නේ, එනම් පංචෙන්ද්‍රිය ආධාරයෙන් නිර්මාණය කරන්නේ ඉතාමත් සීමිත ලෝකයකි. අපට මිනිස් සතුන් හා තිරිසන් සතුන් පමණක් පෙනෙයි. එහෙත එපමණකින් මෙළොව වෙනත් ප්‍රාණීන් නැතැයි කීම සම්මුති අර්ථයකින් ක්වොන්ටම් ලෝකයක් නැතැයි කීම වැනි ය.

(13/03/13)

ක්වොන්ටම් කාසි

මේ ලිපිවල ඇතැම් විට අංශුවෙහි ප්‍රවේගය පිහිටීම ආදී වශයෙන් ව්‍යවහාර වනු දැකිය හැකි ය. එහෙත් ඒ සෑම අවස්ථාවක ම ඉන් කියැවෙන්නේ වෙනත් අංශුවකට හෝ වස්තුවකට හෝ සාපේක්‍ෂව යම්කිසි රාමුවක් විෂයයෙහි අංශුවෙහි ප්‍රවේගය හෝ පිහිටීම හෝ බව වටහාගත යුතු ය. අංශුවකට හෝ වස්තුවකට හෝ නිරපේක්‍ෂ පිහිටීමක් හෝ ප්‍රවේගයක් හෝ නැත. එබැවින් යම්කිසි අතපසු වීමක් නිසා සාපේක්‍ෂතාව සඳහන් වී නොමැති නම් කියැවීමෙහි දී එහි සාපේක්‍ෂතාව සහිතව කියවීමට පුරුදුවීම වැදගත් වෙයි.

උඩ දමන ලද කාසියක් ආපසු පෙළොවට වැටීමෙන් පසු කාසිය උඩදැමූ අයට හෝ වෙනත් නිරීක්‍ෂකයකුට හෝ සාපේක්‍ෂව පිහිටුම් දෙකකින් එකක් පමණක් ගන්නා බව අපි සඳහන් කළෙමු. එහි දී කාසියේ රූපය ඇති පැත්ත එක්කෝ උඩුඅත් සිරස අතට හැරී තිබිය යුතු ය. නැතහොත් ඒ පැත්ත යටිඅත් සිරස අතට හැරී තිබිය යුතු ය. වෙනත් අයුරකින් කියන්නේ නම් රූපය ඇති පැත්තට ලම්බව කාසියෙන් ඉවතට ඇඳි රේඛාව උඩුඅත් සිරස සමග සාදන කෝණය එක්කෝ ශූන්‍ය වෙයි. නැත්නම් π වෙයි.

එහෙත් කාසිය පොළොවෙන් උඩට චලනය වන අවස්ථාවක දී හෝ ආපසු පොළොවට ඇදී එන අවස්ථාවක දී හෝ කාසියේ රූපය ඇති පැත්තට ලම්බව කාසියෙන් ඉවතට අඳින රේඛාව උඩුඅත් සිරස සමග 0 හා π අතර පිහිටි ඕනෑම කෝණයක් (එම කෝණ දෙකත් ඇතුළුව) සෑදිය හැකි ය. එසේ වුවත් ඕනෑම අවස්ථාවක එම කෝණය නිශ්චිත අගයක් ගනියි. ආරෝහණයේ දී හෝ අවරෝහණයේ දී හෝ කෝණය වෙනස් වෙයි. කාසිය භ්‍රමණය වන බැවින් එසේ කෝණයේ වෙනස්වීමක් සිදුවෙයි.

කාසිය උඩට හෝ පහතට හෝ චලනය වන ඕනෑම අවස්ථාවක දී කාසියට ඇත්තේ එක් පිහිටීමක් පමණ ය. ඒ ඕනෑම අවස්ථාවක කාසියේ ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයට නිශ්චිත පිහිටීමක් ඇති අතර කාසියේ රූපය ඇති පැත්තට ලම්බව කාසියෙන් ඉවතට අඳින රේඛාව උඩුඅත් සිරස සමග නිශ්චිත කෝණයක් සාදයි. එමෙන් ම එම රේඛාව කාසියෙහි ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය ඔස්සේ යන තිරස් තලය මත ඇතිකරන ප්‍රක්‍ෂෙපණය එම තලයෙහි අචල රේඛාවක් සමග නිශ්චිත කෝණයක් සාදයි. එනම් කාසියට යම් නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව අවකාශයෙහි නිශ්චිත පිහිටීමක් වෙයි.

එපමණක් නො වේ. කාසියෙහි ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය යම් නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව නිශ්චිත ප්‍රවේගයකින් චලනය වෙයි. එමෙන් ම කාසියට නිශ්චිත කෝණික ප්‍රවේගයක් ද වෙයි. වෙනත් අයුරකින් කියන්නේ නම් කාසියෙහි ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයට නිශ්චිත පිහිටීමක්, කාසියෙහි රූපය ඇති පැත්තට ලම්බව කාසියෙන් ඉවතට ඇඳි රේඛාවට නිශ්චිත පිහිටීමක්, ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයට නිශ්චිත ප්‍රවේගයක්, එබැවින් කාසියට නිශ්චිත රේඛීය ගම්‍යතාවක්, හා කාසියට නිශ්චිත කෝණික ප්‍රවේගයක්, එබැවින් කාසියට නිශ්චිත කෝණික ගම්‍යතාවක් වෙයි.

සම්භාව්‍ය කාසියක් සඳහා අපට මේ සියළු රාශි එක්විට නිරීක්‍ෂණය කළහැකි අතර ඒ සඳහා විවිධ උපක්‍රම භාවිතා කළ හැකි ය. උදාහරණයක් වශයෙන් අපට කාසියේ ඡායාරූපයක් ගත හැකි ය. එවිට අපට ලැබෙනු ඇත්තේ කාසියේ පිහිටීම පිළිබඳ නිශ්චිත වැටහීමකි. අප කාසියේ යම් ගුණයක් නිරීක්‍ෂණය කළ පමණින් කාසියේ අවස්ථාව වෙනස් නො වේ. යම් ක්‍ෂණයක දී අප මැන්නත් නැතත් කාසියට අදාළ පිහිටීම (ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයේ පිහිටීම මෙන් ම කාසියෙහි ඇළවීම), අදාළ රේඛීය ගම්‍යතාව හා කෝණික ගම්‍යතාව වෙයි.

මැනීමෙන් ඒ කිසිදු අගයක් වෙනස් නොවන අතර අපට ලැබෙන්නේ මැනීමට පෙර කාසියෙහි ඒ ඒ ගුණවලට තිබූ අගයන් ය. මෙහි දී වැදගත් වන්නේ මැනීම හේතුවෙන් කාසියේ අවස්ථාව වෙනස් නො වීම ය. එමෙන් ම පිහිටීම් (ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයෙහි පිහිටීම හා කාසියේ ඇළවීම) හා ගම්‍යතා (රේඛීය හා කෝණික) එක්විට මැනගත හැකි වීම ය. මෙය අපේ සාමාන්‍ය අත්දැකීම වන අතර සම්භාව්‍ය හෙවත් නිව්ටෝනීය අංශුවල හා වස්තුවල ගුණයක් ද වෙයි.

එහෙත් ක්වොන්ටම් අංශු හා වස්තු සම්බන්ධයෙන් එවැන්නක් කිවහැකි නො වේ. කාසිය ක්වොන්ටම් වස්තුවක් යැයි අපි උපකල්පනය කරමු. එහෙත් උපකල්පනයත් සමග අපි අමාරුවේ වැටෙන්නෙමු. ක්වොන්ටම් අංශුවක හෝ වස්තුවක හෝ පිහිටීම දන්නේ නම් අපි එහි ගම්‍යතා නොදනිමු. ක්වොන්ටම් කාසිය හා එහි ඇළවීම අප දන්නේ, එනම් අපට නිරීක්‍ෂණය කළ හැක්කේ, ඒ වෙනුවෙන් යම් පරිත්‍යාගයක් කිරීමෙනි. ඒ පරිත්‍යාගය හේතුවෙන් අපට කාසියේ ගම්‍යතා ගැන කිසිවක් කිව නො හැකි ය. එයට හේතුව කාසියට රේඛීය ගම්‍යතා මෙන් ම කෝණික ගම්‍යතා ද රාශියක් තිබීම ය.

උදාහරණයක් වශයෙන් ගතහොත් කාසියෙහි ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයට රේඛීය ගම්‍යතා රාශියක් වෙයි. එබැවින් ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයට රේඛීය ප්‍රවේග රාශියක් වෙයි. ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයට ප්‍රවේග රාශියක් ඇත්නම් ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයෙහි ප්‍රවේගයක් අපට නිරීක්‍ෂණය කළ නො හැකි ය. අප ප්‍රවේග රාශියක් ඇති ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයක් නිරී’ක්‍ෂණය කරන්නේ කෙසේ ද? එසේත් නැත්නම් කෝණික ප්‍රවේග රාශියක් සහිත කාසියක් නිරීක්‍ෂණය කරන්නේ කෙසේ ද? අප කැමරාවකින් ක්වොන්ටම් කාසියක ඡායාරූපයක් ලබාගතහොත් අපට කිනම් සේයාරුවක් ලැබේ ද?

එහෙත් එයටත් වඩා බැරෑරුම් ප්‍රශ්නයක් වෙයි. අපට ක්වොන්ටම් කාසියක් උඩ දැමිය හැකි ද? ක්වොන්ටම් කාසිය උඩදැමීමට එය අතට ගත යුතු ය. එනම් ක්වොන්ටම් කාසියට නිශ්චිත පිහිටීමක් තිබිය යුතු ය. එය අපේ අතේ රඳවාගෙන සිටීම හේතුවෙන් එයට නිශ්චිත පිහිටීමක් ලැබෙයි. ක්වොන්ටම් කාසියට අපට සාපේක්‍ෂව නිශ්චිත පිහිටීමක් ඇති බැවින් එයට අපට සාපේක්‍ෂව නිශ්චිත රේඛීය ප්‍රවේගයක් තිබිය නො හැකි ය. එමෙන් ම ක්වොන්ටම් කාසියට අපට සාපේක්‍ෂව නිශ්චිත ඇළවීමක් තිබෙන බැවින් එයට අපට සාපේක්‍ෂව නිශ්චිත කෝණික ගම්‍යතාවක් ද තිබිය නො හැකි ය.

සම්භාව්‍ය හෙවත් නිව්ටෝනීය කාසියක් උඩ දැමීමට පෙර අපි එය නිශ්චලව අතේ රඳවා ගනිමු. එනම් අපට සාපේක්‍ෂව නිව්ටෝනීය කාසියට, එනම් අප දන්නා සාමාන්‍ය කාසියකට, අපට සාපේක්‍ෂව නිශ්චිත පිහිටීමක් ද ගම්‍යතාවක් (ප්‍රවේගයක්) ද වෙයි. අපට සාපේක්‍ෂව නිව්ටෝනීය කාසියේ ගම්‍යතාව ශූන්‍ය වෙයි. ඒ අපට සාපේක්‍ෂව නිව්ටෝනීය කාසිය නිශ්චලතාවේ පිහිටි බැවිනි. නිව්ටෝනීය කාසියක් සම්බන්ධයෙන් එහි ප්‍රශ්නයක් නැත්තේ ඒ කාසිවලට යම් නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව එක්විට පිහිටීමක් මෙන් ම ගම්‍යතාවක් ද තිබිය හැකි බැවිනි.

කාසිය උඩදැමීමේ දී අප කරන්නේ එසේ අපට සාපේක්‍ෂව නිශ්චලතාවෙන් අපේ අතේ රඳවා ගත් කාසියට උඩු අතට ආවේගයක් ලබා දීම ය. ඒ ආවේගය හේතුවෙන් නිව්ටෝනීය කාසියට උඩු අතට (සිරස්ව වීම අනිවාර්ය නො වේ) ප්‍රවේගයක් ද භ්‍රමණයක් ද (කෝණික ප්‍රවේගයක්) ලැබෙයි. වෙනත් වචනවලින් කිවහොත් ආවේගයත් සමග අපට සාපේක්‍ෂව නිව්ටෝනීය කාසියට නිශ්චිත ඇළවීමක් සහිත පිහිටීමක් ද නිශ්චිත රේඛීය හා කෝණික ගම්‍යතා ද වෙයි. සම්භාව්‍ය හෙවත් නිව්ටෝනීය භෞතික විද්‍යාවට අනුව එසේ වීමට ඉඩකඩ ඇතිවා පමණක් නොව එය එසේ ම සිදුවිය යුතු ය.

එහෙත් ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙහි දී එය එසේ සිදු නො වෙයි. එයට හේතුව ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙහි දී යම් නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව අංශුවකට හෝ වස්තුවකට හෝ එක්විට පිහිටීමක් හා අදාළ නිශ්චිත ගම්‍යතාවක් තිබිය නොහැකි වීම ය. ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයෙහි පිහිටීම දත්විට ක්වොන්ටම් කාසියට නිශ්චිත රේඛීය ගම්‍යතාවක් (ප්‍රවේගයක්) තිබිය නො හැකි ය. එමෙන් ම ක්වොන්ටම් කාසියේ ඇළවීම දත්විට නිරීක්‍ෂකයාට ස්පේක්‍ෂව නිශ්චිත කෝණික ගම්‍යතාවක් (ප්‍රවේගයක්) තිබිය නො හැකි ය.

පළමුවෙන් ම ක්වොන්ටම් කාසියක් නිශ්චලව අතේ රඳවාගත නො හැකි ය. එයට හේතුව එසේ අපට සාපේක්‍ෂව නිශ්චලව අතේ රඳවා ගැනීම යනු අපට සාපේක්‍ෂව ක්වොන්ටම් කාසියට එක්විට ඇළවීමක් ඇතුළු පිහිටීමක් හා ශූන්‍ය වූ නිශ්චිත රේඛීය හා කෝණික ගම්‍යතා තිබීම ය. එනම් අපට ඒ ගුණවලට නිශ්චිත අගයන් මැනීමෙන් ලබාගැනීමට හැකි වීම ය. එහෙත් ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙන් කියැවෙන්නේ අපට ක්වොන්ටම් අංශුවක පිහිටීම් හා ගම්‍යතා එක්විට මැනගැනීමට නො හැකිවීම ය. ක්වොන්ටම් කාසියට ආවේගයක් ලබාදීමේ දී ද අපට එවැනි ප්‍රශ්නවලට මුහුණදීමට සිදු වෙයි.

එසේ නම් අප ක්වොන්ටම් කාසියක් උඩ විසිකරන්නේ (ප්‍රක්‍ෂෙපණය කරන්නේ) කෙසේ ද? එය කළ නොහැක්කක් ද නො වේ. ඉලෙක්ට්‍රෝන ෆෝටෝන ආදිය ක්වොන්ටම් අංශු වශයෙන් සැලකෙයි. ෆෝටෝන ධාරා ප්‍රක්‍ෂෙපණය කිරීම සුලබ අත්දැකීමකි. සුප්‍රසිද්ධ ද්විත්ව සිදුරු පරීක්‍ෂණයෙහි දී ද ෆෝටෝන හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන වැනි අංශු ප්‍රක්‍ෂෙපණය කෙරෙයි. මෙහි දී සිදුවන්නේ කුමක් දැයි අප විශ්ලේෂණය කල යුතු ය.

ද්විත්ව සිදුරු පරීක්‍ෂණයෙහි දී අදාළ අංශුව සිදුරු එකකින් යන්නේ ද නැත්නම් දෙකෙන් ම යන්නේ ද යන ප්‍රශ්නය ඇතිවෙයි. බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයන්ට අනුව එය එක් සිදුරකින් පමණක් යන බව දැනගත්විට අදාළ අංශුව, අංශුවක් ලෙස ද සිදුරු දෙක ම ඔස්සේ යන බව දන්නා විට අදාළ අංශුව තරංගයක් ලෙස ද ක්‍රියාකරයි. අදාළ අංශුව කිසිවිටෙකත් එක්විට අංශුවක් හා තරංගයක් ලෙස ක්‍රියා නො කරයි.

මේ පරීක්‍ෂණයෙහි විවිධ ස්වරූප අපි පසුව සාකච්ඡා කරමු. පසුගිය වසරේ සිදුකරන ලද පරීක්‍ෂණ හේතුවෙන් ඒ පිළිබඳ බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයන්ගේ අවධානය නැවතත් යොමු වී ඇත. ඒ පිළිබඳ සාකච්ඡාවකට පෙර ද්විත්ව සිදුරු පරීක්‍ෂණයෙහි දී අදාළ අංශු ප්‍රක්‍ෂෙප කෙරෙන්නේ කෙසේ ද යන්න දැන සිටිය යුතු ය. පැහැදිලිව ම මේ පරීක්‍ෂණයෙහි දී අදාළ අංශුව (එය ෆෝටෝනයක් වුවත් ප්‍රොටෝනයක් වුවත් අපි එයට අංශුවක් යැයි කියමු. ඇතැම් විට එය අංශුවක්වත් තරංගයක්වත් නොවිය හැකි ය) එක් සිදුරක් තුළින් යන්නේ ද සිදුරු දෙකම තුළින් යන්නේ ද ආදී ප්‍රශ්න සාකච්ඡා කෙරෙයි.

මෙහි දී කිවහැක්කේ අදාළ අංශුවට නිශ්චිත පිහිටීමක් නැති බව ය. අදාළ අංශුව එක් සිදුරක් තුලින් නැත්නම් සිදුරු දෙකම තුළින් ගමන් කරන්නේ ද යන ප්‍රශ්නය පැන නගින්නේ එබැවිනි. අදාළ අංශුවට නිශ්චිත පිහිටීමක් නැතිවුවත් නිශ්චිත ගම්‍යතාවක් වෙයි. එය එසේ ම විය හැකි යැයි වෙනත් කරුණක් නිසා ද සිතිය හැකි ය. ගම්‍යතාව යන්න ශක්තිය සමග බැඳී ඇත. ඒ අතර පිහිටීම යන්න කාලය සමග බැඳී ඇත. ඒ එසේ වන්නේ අයින්ස්ටයිනීය සාපේක්‍ෂතාවාදය හේතුවෙනි.

අයින්ස්ටයිනීය සාපේක්‍ෂතාවාදය අනුව කාලය හා අවකාශය එකිනෙකින් වෙන්වී නැත. කාලය හා අවකාශය අවකාශ –- කාලය නමින් එකම සන්තානයක් (continuum) වෙයි. එබැවින් යම් නිරීක්‍ෂකයකුට සාප්ක්‍ෂව අංශුවක පිහිටීම හා කාලයෙහි අගය එකට ගැටගැසී ඇත. ඉන් ව්‍යුත්පන්න කළහැකි කරුණක් වනුයේ යම් නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව අංශුවක ගම්‍යතාව හා ශක්තිය එකට බැඳී ඇති බව ය. එය ශක්ති –- ගම්‍යතාව (energy – momentum) ලෙස හැඳින්වෙයි.

කාසියේ වාසිය

සන්තතික අසන්තතික අංශු තරංග ක්වොන්ටම් සම්භාව්‍ය ආදී වශයෙන් අපි ලෝකය (විශ්වය) ග්‍රහණය කරගන්නෙමු. එහෙත් මෙයින් අදහස් කරන්නේ අප සිටියත් නැතත් පවතින ලෝකයක් අප විසින් ග්‍රහණය කරනු ලැබීමක් නොව අප විසින් ලෝකයක් නිර්මාණය කරනු ලැබීම ය. ලෝකය ග්‍රහණය කිරීම යනු අන් කිසිවක් නොව ලෝකය නිර්මාණය කිරීම ය. අප විසින් එසේ ලෝකයක් නිර්මාණය කෙරෙන්නේ අපේ ඉන්ද්‍රිය පද්ධතියට (පංචෙන්ද්‍රියවලට), මනසට හා සංස්කෘතියට සාපේක්‍ෂව ය. අපට වෙනත් ඉන්ද්‍රිය පද්ධතියක් තිබිණි නම් අපට ග්‍රහණය වන්නේ, එනම් අප විසින් නිර්මාණය කෙරෙන්නේ වෙනත් ලෝකයකි.

ක්වොන්ටම් ලෝකය පිළිබඳ ඇති වැදගත් අදහස් රාශියක් වෙයි. ඒ අදහස් සම්භාව්‍ය ලෝකයෙන් වෙනස්වන බව අපි දනිමු. එහෙත් ඒ අතර සමානකම් ද ඇත. මේ සමානකම් හා අසමානකම් අතර ඇති සම්බන්ධයක් වේ ද? මේ ප්‍රශ්නවලට ප්‍රමාණවත් පිළිතුරු ඇතැයි නො සිතමි. එහෙත් එයින් එකක් දෙකක් අඩුම තරමෙන් සාකච්ඡා කිරීමේ වරදක් ඇතැයි නොසිතමි. ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙහි හා සම්භාව්‍ය භෞතිකයෙහි ඇති ප්‍රධාන ම වෙනසක් නම් ක්වොන්ටම් අංශුවක හෝ වස්තුවක හෝ අවස්ථාව අනුව ඇතැම් ගුණ කල්තබා දැනගැනීමට ඇති නො හැකියාව ය.

උදාහරණයක් වශයෙන් ක්වොන්ටම් අංශුවක පිහිටීම දන්නේ නම් එහි ගම්‍යතාව ගැන කිසිවක් දැනගැනීමට නිරීක්‍ෂකයාට නො හැකි ය. අංශුවේ ගම්‍යතාව මැනගන්නා තෙක් එයට ගම්‍යතාවක් නැත. අප විසින් ඉදිරිපත් කෙරී ඇති විද්‍යාලංකාර විවරණයට අනුව එයින් අදහස් කරන්නේ අංශුවට ගම්‍යතා රාශියක් ඇති බව මිස කිසිදු ගම්‍යතාවක් නැති බව නො වේ. අංශුවට ගම්‍යතාවක් නැත යනු නිශ්චිත එක් ගම්‍යතාවක් නැති බව මිස කිසිදු ගම්‍යතාවක් නැති බව නො වේ. ගම්‍යතා රාශියක් ඇති විට එක් නිශ්චිත ගම්‍යතාවක් නැත.

අංශුවට නිශ්චිත ගම්‍යතාවක් ලැබෙන්නේ නිරීක්‍ෂකයා විසින් ගම්‍යතාව මැනීමෙන් පසුව ය. එය පැහැදිලිව ම නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව ලැබෙන්නකි. අංශුවට ගම්‍යතාව ලබා දෙන්නේ නිරීක්‍ෂකයා ය. ගම්‍යතාව මනින්නට පෙර අංශුවේ ගම්‍යතාව ගැන කිව හැක්කේ ගම්‍යතාව මැන්නොත් අහවල් අගය ලැබීමට අහවල් සම්භාවිතාවක් ඇති බව පමණ ය. මෙය සම්භාව්‍ය අංශුවක් හෝ වස්තුවක් හෝ සම්බන්ධයෙන් වලංගු නො වේ. සම්භාව්‍ය අංශුවලට හෝ වස්තුවලට හෝ මනින්නට පෙර ගම්‍යතාවක් ඇත. එනම් නිශ්චිත එක් ගම්‍යතාවක් ඇත. මැනීමෙන් පසු නිරීක්‍ෂකයාට දැනගැනීමට ලැබෙන්නේ මැනීමට පෙර ද අංශුවට තිබූ ගම්‍යතාව ය. එය නිරීක්‍ෂකයා විසින් අංශුවට ලබා දෙන්නක් නො වේ.

ක්වොන්ටම් අංශුවක් බාහිර බලයකට හසු නොවනතාක් එය සන්තතිකව විකාශය වෙයි. මැනීමක දී සිදුවන්නේ අංශුව යම් උපකරණයක බලපෑමට හසුකිරීම ය. එනම් බාහිර බලයකට හසුකිරීම ය. එවිට අංශුවේ එතෙක් වූ සංතතික විකාශය අහෝසි වෙයි. එහි දී යම්කිසි අසන්තතික බවක් ඇති වී අංශුවට යම් ගුණයක් සම්බන්ධයෙන් එතෙක් නොතිබූ අගයක් ලබා දෙනු ලැබේ. එනම් අදාළ ගුණය සම්බන්ධයෙන් අගයන් රාශියකින් එක් අගයක් පමණක් ගැනීමට සැලැස්වෙයි. මේ අසන්තතික බව සම්භාව්‍ය අංශු සම්බන්ධයෙන් දැකගත නො හැකි ය.

කලින් සඳහන් කළ ආකාරයට සම්භාව්‍ය අංශුවක ගම්‍යතාව මැනීමට පෙර ද අංශුවට ගම්‍යතාවක් වෙයි. සන්තතිකව ඒ ගම්‍යතාව මැන්නත් නොමැන්නත් අංශුවට වෙයි. ගම්‍යතාව මැනීමේ දී යම් උපකරණයක් යොදාගත්ත ද සන්තතික භාවයෙහි වෙනසක් ඇති නො වේ. එහි දී අංශුව ගම්‍යතා අගය රාශියකින් එක් අගයක් ලබාගන්නවා නො වේ. මැනීමට පෙර ද එක් අගයක් පමණක් තිබී මැනීමෙන් පසුව ද එම අගයම සම්භාව්‍ය අංශුවට තිබීම හේතුවෙන් අසන්තතික බවක් ඇති නො වේ.

එහෙත් සම්භාව්‍ය අංශු හා වස්තුවල ද අසන්තතික චලිත සිදුවෙයි. අප කලින් එවැනි අසන්තතික චලිත ගැන සඳහන් කර ඇත. ආවේගී චලිත ගැන සාකච්ඡා කරන විට ආවේගයෙන් පසුව අංශුවක හෝ වස්තුවක හෝ ගම්‍යතාව (ප්‍රවේගය) අසන්තතිකව වෙනස් වන බව කීවෙමු. ගම්‍යතාව එසේ වෙනස් වුව ද පිහිටීම හෝ කාලය හෝ අසන්තතික ව වෙනස් නො වේ. පන්දුවක් පිත්තේ වැදීමෙන් පසුව පන්දුවෙහි ප්‍රවේගය (විශාලත්වය හා දිශාව) වෙනස්වන බව අපි දනිමු. එසේ වුවත් පන්දුවෙහි පිහිටීම එය පිත්තේ වැදෙන තැන ක්‍ෂණයකින් වෙනස් නො වේ.

එසේ වුවත් ක්වොන්ටම් අංශු සම්බන්ධයෙන් ඇතැම් විට පිහිටීම ද වෙනස් වෙයි. අංශුවට නිශ්චිත ගම්‍යතාවක් තිබිණි යැයි සිතමු. එවිට අංශුවට නිශ්චිත පිහිටීමක් නැත. අංශුවට පිහිටීම් රාශියක් වෙයි. නිරීක්‍ෂකයා අංශුවේ පිහිටීම දැනගැනීමට (මැන ගැනීමට) උත්සාහ කළොත් අංශුව පිහිටීම් රාශියෙන් එක් පිහිටීමක් පමණක් තෝරා ගනියි. එය අංශුව සවිඥානිකව කරන්නක් යැයි නො සිතිය යුතු ය. අංශුව තෝරා ගනී යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ අංශුව පිහිටීම් රාශියක තිබී එක් පිහිටීමකට වැටෙන බව ය. එය නිරීක්‍ෂකයාගේ මැදිහත්වීම නිසා සිදුවන්නකි.

සම්භාව්‍ය භෞතිකයේ දී අංශුවක් එක්විට පිහිටීම් රාශියක නො පිහිටයි. එහෙත් ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙහි අංශුවක් එක්විට පිහිටුම් රාශියක තිබිය හැකි ය. මෙහි දී එක්විට යන්න ගැන ද සඳහන් කළ යුතු ය. ක්වොන්ටම් අංශුව පිහිටුම් රාශියක ඇත්තේ එක්විටක යැයි අප කීව ද අංශුව සම්බන්ධයෙන් ගත්කල එය කාල රාශියක ඇත. එය නිශ්චිත පිහිටුමක නැත්තා සේ ම නිශ්චිත කාලයක ද නැත. එයට කාල අගය රාශියක් වෙයි. ඇතැම් විට පිහිටුම් රාශියක් ගැන සිතාගත හැකි වුව ද කාල අගය රාශියක් ගැන සිතාගත හැකි ද? එහෙත් ක්වොන්ටම් අංශු සම්බන්ධ ප්‍රවාදවලට අනුව එය එසේ සිදුවෙයි.

කෙසේ වෙතත් ක්වොන්ටම් අංශු හා සම්භාව්‍ය අංශු අතර එවැනි වෙනස්කමක් තිබෙන බව පැහැදිලි කර ගත යුතු ය. එය අංශු අතර ඇති වෙනස්කමක් යැයි කීව ද ඒ අංශු අතර වූ ඊනියා වාස්තවික වෙනස්කමක් යැයි නොසිතිය යුතු ය. එහි දී ද නිරීක්‍ෂකයාගේ සහභාගීත්වයක් වෙයි. මෙහි දී සිදුවන්නේ නිරීක්‍ෂකයාගේ පංචෙන්ද්‍රියවලට හා මනසට අනුව විවිධ අවස්ථා සඳහා විවිධ ක්‍රමවේද යොදාගැනීම ය.

මෙය තේරුම් ගැනීම සඳහා අපි සම්භාව්‍ය භෞතිකයෙහි අපට හොඳින් හුරු පුරුදු කාසියේ වාසිය සෙවීම යන්න සළකා බලමු. කාසියක් යනු සම්භාව්‍ය වස්තුවකි. එය ත්‍රිමාන වස්තුවකි. ඕනෑම අවස්ථාවක එයට නිශ්චිත පිහිටීමක් වෙයි. එමෙන් ම ඕනෑම නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව එයට චලිතයක් වෙයි. මේ චලිතය සාමාන්‍යයෙන් කොටස් දෙකකින් යුක්ත වෙයි. ඒ ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයෙහි ප්‍රවේගය හා භ්‍රමණය යනුවෙනි. එනම් කාසියේ ස්කන්ධ කේන්ද්‍ර ප්‍රවේගය හා කෝණික ප්‍රවේගය ය. ඕනෑම නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව කාසියට එකම පිහිටුමක් හා එකම ස්කන්ධ කේන්ද්‍ර ප්‍රවේගයක් හා එකම කෝණික ප්‍රවේගයක් වෙයි.

යම්කිසිවකු කාසිය උඩ දැමීමෙන් එයට ඒ තැනැත්තාට සාපේක්‍ෂව සන්තතික චලිතයක් ඇති වෙයි. කාසිය නිදැල්ලේ චලනය වන්නේ නම්, එනම් ඊනියා ගුරුත්වය හැරෙන්නට වෙනත් බලයක් කාසිය මත ක්‍රියා නොකරන්නේ නම්, කාසියේ ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය අවකාශයේ නිශ්චිත පථයක (වක්‍රයක) චලනය වෙයි. එය සන්තතික පථයක් වෙයි. ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය ඕනෑම අවස්ථාවක සිට ඉන්පසු ක්‍ෂණිකව ඇතිවන අවස්ථාවකට අවකාශයේ එක් තැනක (ලක්‍ෂ්‍යයක) සිට ආසන්නයේ පිහිටි තැනකට සන්තතිකව චලනය වෙයි. එලෙස ම ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයෙහි ප්‍රවේගය ද සන්තතික වෙයි. අවස්ථිති රාමුවක වූ නිරීක්‍ෂකයකු සම්බන්ධයෙන් ගත්කල එය එසේ වෙයි.

එපමණක් නොව කාසියේ කෝණික ප්‍රවේගය ද සන්තතික වෙයි. කාසිය ඒකාකර නම් හා සමජාතිය නම් අවස්ථිති රාමුවක ඇති නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව ස්කන්ධ කේන්ද්‍රය වටා එහි කෝණික ප්‍රවේගය නියතයක් වෙයි. වෙනත් වචනවලින් කියන්නේ නම් කාසිය උඩ දැමූ තැනැත්තාට සාපේක්‍ෂව මෙන් ම වෙනත් ඕනෑම නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව කාසියේ පිහිටීම ද ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයේ ප්‍රවේගය ද සන්තතිකව වෙනස් වෙයි. කාසිය සජාතීය හා ඒකාකාර නම් අවස්ථිති රාමුවක වූ නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව එහි කෝණික ප්‍රවේගය නියතයක් වෙයි. මේ සියල්ලෙන් කියැවෙන්නේ අවස්ථිති රාමුවක වූ නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව කාසිය සන්තතිකව චලනය වන බව ය.

අපි මෙහි දී කාසිය උඩ දැමූ තැනැත්තා අවස්ථිති රාමුවක ඇතැයි සලකමු. එවිට කාසිය ඔහුට සාපේක්‍ෂව නියත කෝණික ප්‍රවේගයකින් සන්තතික චලිතයක යෙදෙයි. අවශ්‍ය නම් කාසිය උඩ දැමූ තැනැත්තාට සාපේක්‍ෂව කාසියේ චලිතය කාලයෙහි සන්තතික ශ්‍රිතයක් ලෙස දැක්විය හැකි ය. සම්භාව්‍ය භෞතිකයෙහි අංශු සඳහා කාලය සන්තතික බව ද, කාලයට සමගාමීව විවිධ අගයන් ගැනීමට නොහැකි බව ද මතක් කරගත යුතු ය.

උඩදැමුණු කාසිය ටික වේලාවක් සන්තතිකව උඩුඅත් බලා චලනය වී පසුව යටිඅත් බලා චලනය වීමට පටන් ගනියි. උඩුඅත් චලිතය මෙන් ම යටිඅත් චලිතය ද කාසිය ආපසු පැමිණ පොළොවෙහි ගැටෙන තෙක් සන්තතික වෙයි. එතෙක් ඕනෑම අවස්ථාවක කාසියේ ස්කන්ධ කේන්ද්‍රයට නිශ්චිත පිහිටුමක් නිශ්චිත ප්‍රවේගයක් මෙන් ම කාසියට නිශ්චිත කෝණික ප්‍රවේගයක් ද වෙයි. දැන් කාසිය පොළොවේ වැදීමෙන් පසු ඇතිවන තත්වය කුමක් ද? අපට වැදගත් වන්නේ ඒ අවස්ථාව ය. කාසිය පොළොවෙහි වදිනවාත් සමග කාසිය උඩදැමූ තැනැත්තාට හෝ වෙනත් අයකුට හෝ සාපේක්‍ෂව කාසියෙහි එතෙක් වූ සන්තතික චලිතය නිමාවකට පත්වෙයි.

කාසිය පොළොව සමග ගැටී ආවේගී බලවලටත් ඉන්පසු පොළොව සමග ඝර්ෂණ බලවලටත් යටත් වෙයි. ටික වේලාවකින් කාසිය නිභ්චලතාවට පත් වී එක් පැත්තකට හැරී තිරස් පොළොවෙහි නිශ්චලතාවෙහිි පිහිටයි. කාසියට දැන් ඇත්තේ පිහිටුම් දෙකකින් එකක් පමණි. එක්කෝ කාසියෙහි රූපය ඇති පැත්ත උඩු අතට හැරී තිබිය යුතු ය. නැත්නම් අනෙක් පැත්ත උඩුඅතට හැරී තිබිය යුතු ්‍රය. කාසියට ගතහැකි වෙනත් පිහිටුමක් නැත.

එහෙත් කාසිය උඩ දැමූ මොහොතේ සිට ආපසු පෙළොවට පැමිණෙන තෙක් එයට පිහිටුම් රාශියක් ගත හැකි ය. ඕනෑම නිශ්චිත අවස්ථාවක කාසියට ඇත්තේ එකම පිහිටුමක් වුවත් කාසියට ගත හැකි පිහිටුම් අනන්ත සංඛ්‍යාවක් වෙයි. ඒ ඕනෑම අවස්ථාවක කාසිය දෙස බැලුවහොත් අපට හෝ කාසිය උඩ දැමූ තැනැත්තාට හෝ සාපේක්‍ෂව කාසියට නිශ්චිත පිහිටුමක් වෙයි. අප කාසියෙහි ඡායාරූපයක් ගතහොත් අපට පැහැදිලි සටහනක් ලැබෙයි. කාසියේ රූපය ඇති පැත්ත උඩුඅත් සිරස සමග යම්කිසි කෝණයක් සාදනු ඇත. සෑදිය හැකි කෝණ සංඛ්‍යාව ෙසෙද්ධාන්තික ව අනන්තයක් වෙයි. එහෙත් කාසිය පොළොව සමග ගැටී නිශ්චලතාවට පැමිණීමෙන් පසුව කාසියේ රූපය ඇති පැත්ත උඩට පිහිටිය යුතු ය. නැත්නම් යටට පිහිටිය යුතු ය. අතරමැද අවස්ථා කාසියට තිබිය හැකි නො වේ.

විඥානවාදී ද්‍රව්‍යවාදියෝ

ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙහි නිරන්තරයෙන් සිදුවන වෙනස්වීම් මෙන් ම කඩින් කඩ සිදුවන වෙනස්වීම් ද වෙයි. ක්වොන්ටම් අංශුවක පිහිටීම දන්නේ යැයි සිතමු. එයින් කියැවෙන්නේ යම් නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව කාවොන්ටම් අංශුව යම් පිහිටුමක ඇති බව ය. නිරීක්‍ෂකයා ක්වොන්ටම් අංශුවේ පිහිටුම යම් අගයකින් දක්වයි. නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව ක්වොන්ටම් අංශුව යම් ලක්‍ෂ්‍යයක සිට නිශ්චිත දුරකින් පිහිටා ඇත. එහෙත් නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව ක්වොන්ටම් අංශුවට නිශ්චිත ගම්‍යතාවක් හෝ ශක්තියක් හෝ නැත. නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව අංශුවට ගම්‍යතා රාශියක් ඇත. එබැවින් ම නිරීක්‍ෂකයාට අංශුවේ ගම්‍යතාව දැනගත හෝ මැනගත හෝ නො හැකි ය.

එසේ වුවත් අංශුවට ගම්‍යතා රාශියක් ඇති බව නිරීක්‍ෂකයා දනියි. (දැනුම යනු නිර්මාණයක් වන බැවින් මෙහි දනියි යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ නිරීක්‍ෂකයා අදාළ දැනුම නිර්මාණය කර ඇති බව ය.) ඔහු නොදන්නේ, ඔහු මැනගෙන නැත්තේ, ගම්‍යතාවේ නිශ්චිත අගයකි. අංශුවට නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂක ව ගම්‍යතා ර්ශියක් ඇත. එබැවින් අංශුව ඒ ඒ ගම්‍යතා අගයට අනුරූප අවස්ථා රාශියක ඇත. එකම මොහොතෙහි නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව අංශුවට ගම්‍යතා අවස්ථා හා අනුරූප ගම්‍යතා අගය රාශියක් ඇති බැවින් නිරීක්‍ෂකයාට අංශුවේ ගම්‍යතාව කුමක් දැයි දැනගත හෝ මැනගත හෝ නො හැකි ය.

නිරීක්‍ෂකයා අංශුවේ නිශ්චිත ගම්‍යතාවක් නොදැන අංශුවට ගම්‍යතා රාශියක් ඇති බව දන්නේ කෙසේ දැයි යමකුට ප්‍රශ්න කළ හැකි ය. මොන්රෝ නම් බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයා දශක දෙකකට පමණ තම පරීක්‍ෂණ මගින් ඒ බව පෙන්නුම් කෙළේ ය. (ඒ දැනුම නිර්මාණය කළේ ය) බෙරිලියම් කැටයන සම්බන්ධයෙන් කරන ලද පරීක්‍ෂණවල ඔහු බටහිර විද්‍යාවේ පළමුවරට අදාළ කැටයන අවස්ථා කිහිපයක ම ඇති බව ප්‍රදර්ශනය කළේ ය. එහෙත් ඔහු එසේ කළේ ඒ එක් අවස්ථාවක්වත් නිරීක්‍ෂණය නොකරමිනි. යම් අයුරකින් ඔහු ඒ එක් අවස්ථාවක් යම් උපකරණයක් යොදාගෙන නිරීක්‍ෂණය කළේ නම් ඔහුට ඒ අවස්ථාවන්හි ප්‍රතිබද්ධ ගුණය දැනගැනීමට නොහැකිවීමට තිබිණි.

යම් අංශුවක් හෝ පද්ධතියක් හෝ යම් නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව යම්කිසි ගුණයක් සම්බන්ධයෙන් අවස්ථා කිහිපයක පිහිටීම ඇරිස්ටෝටලීය ද්විකෝටික න්‍යායට අනුව නම් සිදුවිය හැකි නො වේ. එම න්‍යායෙහි A සත්‍යයක් නම් ~A හෙවත් A හි නිෂේධය අසත්‍ය වෙයි. එනම් අංශුවකට යම් ගුණයක් සම්බන්ධයෙන් යම් අගයක් ඇත්නම් එයට එම අගය නැතැයි කිව නො හැකි ය. නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව අංශුවේ යම් ගුණයක් සම්බන්ධයෙන් අගය X වන්නේ ය යන්න සත්‍යයක් නම් X නොවන්නේ ය යන්න අසත්‍යයක් යැයි ඇරිස්ටෝටලීය න්‍යායෙහි කියැවෙයි.

බටහිර දැනුම අනුව නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව අංශුවකට යම් ගුණයක් සම්බන්ධයෙන් අගයන් එකකට වඩා තිබිය නො හැකි ය. උදාහරණයක් ලෙස පුටුවක් යම් නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව විශ්වයේ එක් පිහිටුමක පමණක් වෙයි. නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව පුටුව y පිහිටුමේත්, z පිහිටුමේත් දෙකෙහිම තිබිය නො හැකි ය. පුටුව y පිහිටුමේ ඇත්නම් එයින් කියැවෙන්නේ එය z (y ට අසමාන වූ) පිහිටුමේ නැති බව ය. එලෙස ම පුටුව y පිහිටුමේ ඇති බව සත්‍යයක් නම් එය y පිහිටුමේ නැතැයි යන්න සත්‍ය නො වේ. පුටුව z පිහිටුමේ ඇත්නම් එයින් කියැවෙන්නේ එය y පිහිටුමේ නැති බව ය. එමෙන් ම පුටුව පවතී නම් හා එය y පිහිටුමේ නැත්නම් එය වෙනත් යම්කිසි නිශ්චිත පිහිටුමක තිබිය යුතු ය.

ඇරිස්ටෝටලීය න්‍යාය ගොඩනගා ඇත්තේ සාමාන්‍ය ජීවිතයේ දී අත්දකින මෙවැනි කරුණු උපයෝගී කරගෙන ය. එහෙත් ක්වොන්ටම් අංශු සඳහා මේ න්‍යාය වලංගු නො වේ. ක්වොන්ටම් අංශුවකට y පිහිටුමේ මෙන් ම z පිහිටුමේ ද තිබිය හැකි ය. එහෙත් එවිට පෘථග්ජන නිරීක්‍ෂකයකුට අංශුව නිරීක්‍ෂණය කළ නොහැකි ය. දෙතැනක ඇති අංශුවක් අපට සාමාන්‍ය ජීවිතයේ දී මුණ නො ගැසෙයි. පෘථග්ජනයන්ගේ සාමාන්‍ය ජීවිතවල දී අත්දකින්නේ සාමාන්‍ය හෙවත් නිව්ටෝනීය වස්තු මිස ක්වොන්ටම් අංශු නො වේ.

පෘථග්ජනයන් නිර්මාණය කර ඇති දැනුම, සංකල්ප, ප්‍රවාද පමණක් නොව න්‍යාය ද පදනම් වන්නේ සාමාන්‍ය පෘථග්ජන අත්දැකීම් මත ය. එහි දී පුටුව වැනි වස්තු ද නිර්මාණය කෙරෙන්නේ පෘථග්ජන නිරීක්‍ෂකයන් විසිනි. මුළු මහත් විශ්වය ද අත්දැකීම් ද නිර්මාණය කෙරෙන්නේ නිරීක්‍ෂකයාගේ මනස විසිනි. ඊනියා ද්‍රව්‍යවාදීන්ගේ හෙවත් භෞතිකවාදීන්ගේ වාස්තවික යැයි කියැවෙන ලෝකය ද නිර්මාණය කෙරෙන්නේ ඔවුන්ගේ මනස්වලිනි.

බොහෝ කලක සිට අප ද්‍රව්‍යවාදීන්ට අභියෝග කරන්නේ මනසෙන් තොරව ලෝකයක් ඇති බව මනසෙන් තොරව පෙන්වන ලෙස ය. මෙරට තමන් ද්‍රව්‍යවාදීන් ය, භෞතිකවාදීන් ය කියාගන්නා පඬිවරුන්, දාර්ශනිකයන්, විද්‍යාඥයන්, වෛද්‍යවරුන් ආදීන් කොතෙකුත් සිටියත් ඒ අභියෝගය පිළිගත් අයකු නැත. බාහිර ලෝකයක් ඇතැයි කිසිවකු කියන්නේ බාහිර ලෝකයක් පිළිබඳ සංකල්ප රැසක් යොදාගනිමිනි. ඒ සියළු සංකල්ප මනසින් නිර්මාණය කරගත් දේ ය. මනසින් නිර්මාණය නොකළ එකදු සංකල්පයක්වත් නැත. මනසින් තොරව පවත්නේ යැයි කියන බාහිර ලෝකය ද මනසේ ම නිර්මාණයකි. බාහිර ලෝකයක් පවතින්නේ යැයි කියන්නේ අදාළ සංකල්ප නිර්මාණයේ දී මනස හැරෙන්නට පංචෙන්ද්‍රියයන් ද යොදාගන්නා බැවිනි.

ශරීරයේ අභ්‍යන්තර යැයි කියැවෙන අවයව මෙන් ම වසා ඇති පෙටිටි වැනි සංවෘත භාණ්ඩවල ඇති ද්‍රව්‍ය ද ඇතැයි පැවසෙන්නේ ඒ අවයව හා ද්‍රව්‍ය අපට සිරුර කැපීමෙන් හෝ සංවෘත භාණ්ඩය විවෘත කිරීමෙන් හෝ පංචෙන්ද්‍රිය ඇසුරෙන් ගෝචර කරගත හැකි බැවිනි. අභ්‍යන්තර අවයව හා සංවෘත භාණ්ඩවල ඇති වස්තු ද අවසාන විග්‍රහයේ දී බාහිර අවයව හා වස්තු බවට පත්වෙයි. නිව්ටෝනීය යාන්ත්‍රිකයෙහි ඊනියා අභ්‍යන්තර බල ද බාහිර බල බව පැහැදිලි ය.

ඊනියා භෞතිකවාදීන්ට හෙවත් ද්‍රව්‍යවාදීන්ට මනස නොමැතිව බාහිර ලෝකයක්, බාහිර වස්තු ආදිය පිළිබඳ සංකල්ප නිර්මාණය කරගත හැකි නො වේ. සංකල්ප නිර්මාණය කරන්නේ මනසින් නොවේ නම් කිනම් ඉන්ද්‍රියකින් ද? ඊනියා භෞතිකවාදීන්ට ද මනස නොමැතිව කිසිම නිර්මාණයක් කළ හැකි නො වේ. ඔවුහු ද එක්තරා ආකාරයකින් ගත්කල විඥානවාදීහු වෙති. අවශ්‍ය නම් ඔවුන්ට පළමු ගණයේ විඥානවාදීන් යැයි කිව හැකි ය. එහෙත් ඔවුහු මනසින් තොර ලෝකයක් පවතින්නේ යැයි කියති.

ඔවුන් එසේ කියන්නේ ද උද්ගමනයෙනි. මට පෙනෙන ගසක් ඇත. වෙනත් අයකුට ද ඒ ගසක් බව පෙනෙයි. අප දෙදෙනාට ඒ ගසේ ගුණ පිළිබඳ යම් එකඟත්වයකට පැමිණිය හැකි ය. ගසේ කඳ, අතු, ගෙඩි ආදිය පිලිබඳ අපට එකම සංකල්ප ගොඩනගාගත හැකි ය. එමෙන් ම වෙනත් මිනිස් නිරීක්‍ෂකයන්ට ද ඒ සියල්ල පිළිබඳ ඒ සංකල්ප ම ගොඩනගා ගත හැකි ය. එබැවින් ඊනියා භෞතිකවාදියා නිගමනය කරන්නේ, මෙහි දී උද්ගමනය කරන්නේ සියළු මිනිස් නිරීක්‍ෂකයන්ට ඒ සංකල්ප පොදු බව ය. එය මනසින් කෙරෙන උද්ගමනයකි. සියළු නිරීක්‍ෂකයන්ට එක ම වූ සංකල්ප හා ඒ මත පදනම් වූ අත්දැකීම් ඇත්නම් ඒ අත්දැකීම් මනසින් ස්වායත්ත විය යුතු යැයි ද්‍රව්‍යවාදියා නිගමනය කරයි. ඒ නිගමනය කරන්නේ ද මනසිනි.

ඊනියා ද්‍රව්‍යවාදියා මේ සියළු නිරීක්‍ෂණ මනස හා පංචෙන්ද්‍රිය ඇසුරෙන් ලබාගන්නා අත්දැකීම්වලට පමණක් සීමා කරයි. ඔහු පංචෙන්ද්‍රියයන්ගෙන් තොරව මනසින් පමණක් ලබාගන්නා අත්දැකීම් බැහැර කරයි. පංචෙන්ද්‍රියයන් නොමැතිව ලැබෙන අත්දැකීම් හුදු හිතළු පමණක් බවට පත්කරන්නේ කිනම් කරුණක් මත පදනම් වී ද? අනෙක් අතට ඊනියා ද්‍රව්‍යවාදියා මනස හා පංචෙන්ද්‍රිය (මනස ද සිංහල බෞද්ධයනට නම් ඉන්ද්‍රියයක් බව අමතක නොකළ යුතු ය) ඇසුරෙන් කරන නිරීක්‍ෂණ මනසින් ස්වායත්ත යැයි ගත්ත ද ඒ පංචෙන්ද්‍රියයන්ගෙන් ස්වායත්ත යැයි නොසලකයි. ඒ නිරීක්‍ෂණ පංචෙන්ද්‍රියයන් ඇසුරෙන් ලබාගන්නා සංජානන ලෙස ඔහු විසින් සැලකෙයි. එයට හේතුව සංජානන නොමැතිව ඔහුට ලෝකයක් නොමැති බැවිනි. දැනුමේ පදනම ඉන්ද්‍රිය (එනම් පංචෙන්ද්‍රිය) ගෝචර අත්දැකීම් (සංජානන) ය යන්න ඊනියා ද්‍රව්‍යවාදියාගේ උපකල්පනය වෙයි. (එහෙත් කිසිදු සංජානනයක් සංකල්පයකින් තොරව ඇති නොවන බව ඊනියා ද්‍රව්‍යවාදියා අමතක කරයි.)

එය උපකල්පනයක් හෝ උද්ගමනයක් හෝ මිස අන් කිසිවක් නො වේ. හැකිනම් එය උපකල්පනයක් හෝ උද්ගමනයක් හෝ නොවන බව පෙන්වන මෙන් ඊනියා භෞතිකවාදීන්ට තවත් අභියෝගයක් කිරීමට කැමැත්තෙමු. එය මනසින් තොරව නම් කෙසේවත් පෙන්විය නො හැකි ය. අඩුම තරමෙන් මනස යොදාගෙනවත් ඒ අභියෝගය පිළිගන්නේ නම් මැනවි. ඊනියා භෞතිකවාදීන්ගෙන් යම් පිරිසක් අපේ ප්‍රවාද ලිපි පෙළ කියවන බව අපි දනිමු. එසේ නොකියවන ඊනියා භෞතිකවාදීන්ට ද මෙහි සඳහන් අභියෝග සන්නිවේදනය කිරීමට ලිපි පෙළ කියවන ඊනියා භෞතිකවාදීන්ට හැකි යැයි සිතමි. උපකල්පන හා උද්ගමන මනසින් කෙරෙන කාර්යයන් මිස පංචෙන්ද්‍රියයන් යොදාගනිමින් කරන දේ නො වේ.

පෘථග්ජන මිනිස් නිරීක්‍ෂකයන්ට එකම ආකාරයේ පංචෙන්ද්‍රිය ඇති බැවින් ඔවුහු ඇතැම්විට තම අත්දැකීම් පිළිබඳව එකම නිගමනවලට එළඹෙති. එහෙත් අප දන්නා කරුණක් නම් ඒ ඒ සංස්කෘතීන්හි වාසය කරන පෘථග්ජන නිරීක්‍ෂකයන් ඒ ඒ නිරීක්‍ෂණවලට හා නිගමනවලට එළඹෙන බව ය. ඇතැම්හු සංසාරයක් ගැන විශ්වාස කරති. තවත් සමහරු ලෝකය නිර්මාණය කළ දෙවියන් වහන්සේ කෙනකු ගැන විශ්වාස කරති. එවැනි වැදගත් කරුණු සම්බන්ධයෙන් සියළු නිරීක්‍ෂකයන් එකම නිගමනයකට නොඑළඹෙන්නේ ඇයි?

ඒ තබා විඥානවාදය හා භෞතිකවාදය පිළිබඳවවත් සියළු මිනිස් නිරීක්‍ෂකයන්ට එකඟවීමට නොහැකි ඇයි? එයට පිළිතුර දෘෂ්ටිවාද නම් එයින් කියැවෙන්නේ දැනුම, එනම් ලෝකය පිලිබඳ දැනුම ගැන සියළු පෘථග්ජන නිරීක්‍ෂකයන්ට, (පෘථග්ජන යන වචනයට අකමැති නම් සියළු මිනිස් නිරීක්‍ෂකයන්ට යන්න යොදාගැනීම පිළිබඳ විරුද්ධ නොවෙමු) එකම මතයක්, මතවාදයක් නොමැති බව ය. දෘෂ්ටිවාද ඇතිවන්නේ භෞතික වූ ආර්ථික හේතු මත යැයි ඇට්ටකුණා වූ භෞතිකවාදියකු කීමට ඉඩ ඇත. එහෙත් ඒ ආර්ථික හේතු මත දෘෂ්ටිවාද ඇතිවන්නේ ය යන්න ද නිරපේක්‍ෂ වාස්තවික වූවක් නො වේ. එය ද තවත් මතවාදයක් වනු පමණක් නොව මනස විසින් නිර්මාණය කෙරුණු මතවාදයක් වෙයි.

ඊනියා භෞතිකවාදීහු හෙවත් ද්‍රව්‍යවාදීහු ද එක්තරා ආකාරයකට ගත්කල විඥානවාදීහු වෙති. ඔවුන්ට ද මනස නොමැතිව නො හැකි ය. මනසක් යනුවෙන් යම්කිසිවක් තිබෙන බව පිළිගැනීමට ඔවුන්ට සිදුවෙයි. එහෙත් ඔවුහු මනස මත තම පදනම්වීම වසාගැනීම සඳහා උපක්‍රමයක් යොදාගනිති. ඒ උපක්‍රමය නම් මනස ද්‍රව්‍යයෙහි ම පදනම් වූවක් ලෙස සුලකීම ය. ඔවුහු මනස ද්‍රව්‍යයට ඌනනය කිරීමට උත්සාහ කරති. ඔවුන් කියන්නේ මනස මොළය ඇසුරෙන් පවතින බව ය. එහෙත් භෞතිකචාදීන්ට හෙවත් ද්‍රව්‍යවාදීන්ට මනස මොළයට ඌනනය කිරීමට හැකි යැයි පෙන්වීමට නො හැකි ය. ඔවුන් මොළයේ විවිධ ප්‍රදේශවල ඉලෙක්ට්‍රෝඩ සවිකර පෙන්වන්නේ මනස හා මොළය අතර සහසම්බන්ධයක් ඇතිබව පමණ ය. අනෙක් අතට විඥානවාදීහු මනස ඇති බව පිළිගනිති. එය එක්තරා ආකාරයකින් වාස්තවික පිලිගැනීමකි. මනස පවතින්නේ මනසින් ස්වායත්තව දැයි ඔවුන්ගෙන් ඇසිය හැකි ය. එහෙත් බෞද්ධයනට ඊනියා වාස්තවික වූ මනසක් ඇති බව පිළිගැනීමට අවශ්‍ය නො වේ.

පන්චේන්ද්‍රියයන්ට ගෝචර නොවී පැවතීම

විද්‍යාලංකාර විවරණය ලෙස අප විසින් හැඳින්වෙන්න කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයීය ඊනියා ශාස්ත්‍රීය සඟරාවක හා ඇමරිකාවේ කෝනල් විශ්වවිද්‍යාලයේ ඉලෙක්ට්‍රොනික සඟරාවක පළ වී ඇතත් එය ලංකාවේ බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයන් අතර කිසිම සාකච්ඡාවකට බඳුන් වී නැත. වෙනත් රටවල බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයන් කිහිප දෙනකු පෞද්ගලික ව ඉලෙක්ට්‍රොනික තැපෑලෙන් ඒ පිළිබඳ මගෙන් විමසා ඇති නමුත් එය බටහිර භෞතික විද්‍යාවේ පොදුවේ සාකච්ඡා වූවක් නො වේ. එබැවින් ක්වොන්ටම් භෞතිකයේ තුන්වැනි විවරණයක් ලෙස මෙහි දී ඉදිරිපත් කෙරුණ ද එයට බටහිර විිද්‍යා ලෝකයේ කිසිදු තැනක් හිමි වී නැත. එය මෙහි දී සාකච්ඡා කෙරෙනුයේ මෙරට ක්වොන්ටම් භෞතිකය ගැන උනන්දුවක් දක්වන අයට ඒ පිළිබඳ ව වැඩිදුරටත් සිතීමට අනුබල දීම සඳහා ය.

විද්‍යාලංකාර විවරණයට අනුව අංශුවක හෝ පද්ධතියක හෝ යම්කිසි ගුණයක අගය මැන ඇති විට, අදාළ අංශුව හෝ පද්ධතිය හෝ ඒ ගුණය නිරූපණය කරන හර්මිෂන් කාරකයෙහි අයිගන් දෛශිකයක් මගින් නිරූපණය කෙරෙයි. එම කාරකයෙහි ප්‍රතිබද්ධ හර්මිෂන් කාරකයෙන් නිරූපණය කෙරෙන ගුණය මැනගත නොහැකිවා පමණක් නොව අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ අවස්ථාව එම ප්‍රතිබද්ධ හර්මිෂන් කාරකයෙහි තනි අයිගන් දෛශිකයකින් නිරූපණය කළ හැකි නො වේ. අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ අවස්ථාව නිරූපණය කළහැකි වන්නේ අදාළ ප්‍රතිබද්ධ හර්මිෂන් කාරකයෙහි අයිගන් දෛශිකවල ඒකජ සංයෝජනයකිනි. එම ගුණය මැනගැනීමට, නිරීක්‍ෂණය කිරීමට ගිය විට එම ඒකජ සංයෝජනය වෙනුවට එක් අයිගන් දෛශිකයක් පමණක් ලැබෙයි.

එසේ එක් අයිගන් දෛශිකයක් පමණක් ලැබීමට තරංග ශ්‍රිතයෙහි කඩාවැටීමක් යැයි කියනු ලැබෙයි. ඒ එක් අයිගන් දෛශිකය පමණක් ලැබුණු විට එම අයිගන් දෛශිකයට අයත් අයිගන් අගය ප්‍රතිබද්ධ හර්මිෂන් කාරකයෙන් නිරූපණය කෙරෙන ගුණයෙහි අගය ලෙස නිරීක්‍ෂකයාට මැනගත හැකිවෙයි. කෙසේ වෙතත් ප්‍රශ්නය වනුයේ එසේ තරංග ශ්‍රිතය හෙවත් අයිගන් ශ්‍රිතය කඩාවැටීමට පෙර අදාළ ප්‍රතිබද්ධ කාරකයෙහි අයිගන් දෛශිකවල ඒකජ සංයෝජනයක් ලෙස පවතින විට ඒ අයිගන් දෛශික ගැන කිව හැක්කේ කුමක් ද යන්න ය.

යථාර්ථවාදීන්ට අනුව එලෙස අයිගන් දෛශික රාශියක එකතුවක් ලෙස පවතින දෛශිකයකින් නිරූපණය වන්නක් පැවතිය නොහැකි ය. ඔවුන්ට අනුව අංශුව හෝ පද්ධතිය හෝ ප්‍රතිබද්ධ හර්මිෂන් කාරකයෙහි ද එක් අයිගන් දෛශිකයක් මගින් පමණක් නිරූපණය විය යුතු ය. එසේ කිරීමට නොහැකිවීම මගින් ක්වොන්ටම් භෞතිකය සම්පුර්ණ වශයෙන් සූත්‍රගත වී නොමැතිය යන්න පිළිබිඹු වන බව යථාර්ථවාදීන්ගේ අදහස වෙයි. ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදීන්ට අනුව ප්‍රතිබද්ධ හර්මිෂන් කාරකයෙන් නිරූපණය කෙරෙන අවස්ථාව නිරීක්‍ෂණය කළ නොහැකි බැවින් ඒ ගැන කිසිවක් කීව නොහැකි ය. නිරීක්‍ෂණය කළ නොහැකි දේ ගැන කතාකිරීම නිෂ්ඵල යැයි ඔවුහු පවසති. ඔවුන්ට අනුව කිව හැක්කේ ප්‍රතිබද්ධ හර්මිෂන් කාරකයෙන් නිරූපණය කෙරෙන ගුණය මැනගතහොත් එහි අගය ප්‍රතිබද්ධ හර්මිෂන් කාරකයෙහි යම්කිසි අයිගන් දෛශිකයකට අනුරූප අයිගන් අගයක් බවත් එම අගය ලබාගැනීමේ සම්භාවිතාව මෙපමණ ය යන්නත් පමණ ය.

මෙහි දී මූලික ප්‍රශ්නය වනුයේ අංශුවක හෝ පද්ධතියක හෝ යම් ගුණයක පැවැත්ම හා එම ගුණය නිරූපණය කෙරෙන හර්මිෂන් කාරකයෙහි අදාළ අයිගන් දෛශිකය අතර සම්බන්ධය කුමක් ද යන්න ය. අංශුවක් හෝ පද්ධතියක් හෝ හිල්බට් අවකාශයෙහි යම් දෛශිකයකින් (යම් හර්මිෂන් කාරකයක අයිගන් දෛශිකයකින්) නිරූපණය වන්නේ ය යන්නෙහි තේරුම සමස්ත අංශුව ම හෝ සමස්ත පද්ධතිය ම හෝ එම දෛශිකයෙන් නිරුපණය වන්නේ ය යන්න නො වේ. එහි දී වන්නේ අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ යම්කිසි ගුණයක් ඒ ගුණය නිරූපණය කරන හර්මිෂන් කාරකයේ අයිගන් දෛශිකයකින් නිරූපණය කෙරෙන බව ය. මෙහි දී පැහැදිලි විය යුතු කරුණ නම් අදාළ අයිගන් දෛශිකයෙන් නිරූපණය කෙරෙන්නේ අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ යම්කිසි ගුණයක් මිස සමස්ත අංශුව හෝ සමස්ත පද්ධතිය හෝ නොවන බව ය. එවිට එම ගුණය නිරූපණය කෙරෙන හර්මි’ෂන් කාරකයෙහි ප්‍රතිබද්ධ කාරකයෙන් නියෝජනය කෙරෙන ගුණය අදාළ අයිගන් දෛශිකයෙන් නිරූපණය නො වෙයි.

උදාහරණයකට අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ පිහිටුම හිල්බට් අවකාශයෙහි යම්කිසි අයිගන් දෛශිකයකින් නිරූපණය කෙරෙන්නේ නම් එහි ගම්‍යතාව එම දෛශිකයෙන් නිරූපණය නො වෙයි. අප කිහිප වතාවක් ම කියා ඇති පරිදි අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ පිහිටුම ගම්‍යතා කාරකයෙහි අයිගන් දෛශිකවල ඒකජ සංයෝජනයකින් නිරූපණය වෙයි. දැන් ප්‍රශ්නය වන්නේ අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ යම් දිශාවක් දිගේ බැමුම නිරූපණය කෙරෙන්නේ කුමකින් ද යන්න ය. මෙහි දී අපි අංශුවක් සලකමු. යම් දිශාවක් දිගේ අංශුවෙහි බැමුම මැනගෙන ඇතැයි සිතමු. එවිට එම ගුණය හිල්බට් අවකාශයෙහි යම්කිසි දෛශිකයකින් නිරූපණය වෙයි. එවිට නැවතත් මතක් කළ යුත්තේ එම දිශාවට ලම්බ දිශාවක් දිගේ අංශුවෙහි බැමුම මැනගෙන නැති බව හා ඒ ලම්බ දිශාව දිශාව දිගේ බැමුම නිරූපණය කරන හර්මිෂන් කාරකයෙහි අයිගන් දෛශිකවල (මෙහි දී අයිගන් දෛශික දෙකක) ඒකජ සංයෝජනයක් ලෙස අංශුවෙහි මුල් දිශාව දිගේ බැමුම නිරූපණය කෙරෙන බව ය.

මෙයින් පැහැදිලි වන කරුණ නම් ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙහි අංශුවක් හෝ පද්ධතියක් නිරූපණය කිරීමට හිල්බට් අවකාශයෙහි දෛශික රාශියක් අවශ්‍ය වන බව ය. පිහිටුම එක් දෛශිකයක් මගිනුත්, බැමුම තවත් දෛශිකයක් මගිනුත්, ආදී වශයෙන් නිරූපණය කෙරෙන අතර අදාළ කාරකවල ප්‍රතිබද්ධ කාරක මගින් නිරූපණය කෙරෙන ගුණ ඒ ඒ මුල් දෛශිකවලින් නිරූපණය නො කෙරෙයි. දැන් අපට අලුත් ප්‍රශ්නයක් ඇසිය හැකි ය. අපි නැවතත් අංශුවක් සලකමු. අංශුවෙහි පිහිටුම නිරූපණය කෙරෙන දෛශිකය හා අංශුවෙහි බැමුම නිරූපණය කෙරෙන දෛශිකය අතර සම්බන්ධය කුමක් ද?

අංශුවෙහි පිහිටුම නිරූපණය කෙරෙන දෛශිකය පිහිටුම් කාරකයෙහි යම්කිසි අයිගන් දෛශිකයකි. එය φ දෛශිකය ලෙස ගනිමු. එමෙන් ම යම්කිසි දිශාවක් දිගේ අංශුවෙහි බැමුම නිරූපණය කෙරෙන දෛශිකය අදාළ දිශාව දිගේ බැමුම් කාරකයෙහි අයිගන් දෛශිකයක් (අයිගන් දෛශික දෙකෙන් එකක්) වෙයි. එය ψ දෛශිකය ලෙස සලකමු. φ සහ ψ දෛශික දෙකම හිල්බට් අවකාශයෙහි දෛශික වෙයි. එහෙත් ඒ එක් දෛශිකයක් අනෙක් දෛශිකයෙන් ලිවිය හැකි නො වේ.

එහෙත් අදාළ දිශාව දිගේ අංශුවෙහි බැමුම් කාරකයෙහි අයිගන් දෛශික දෙක ψ සහ χ යැයි සිතමු. දැන් ප්‍රශ්නය φ දෙශිකය ψ සහ χ දෛශිකවලින් ලිවිය හැකි ද යන්න ය. එසේ ලිවීමට බාධාවක් නොතිබිය යුත්තේ හිල්බට් අවකාශයෙහි ඕනෑම දෛශිකයක් යම් කාරකයක අයිගන් දෛශිකවල ඒකජ සංයෝජනයක් ලෙස ප්‍රකාශ කිරීමට හැකි බැවිනි. එවිට φ දෙශිකය ලෙස ලිවිය හැකි විය යුතු ය. එහෙත් පිහිටුම් කාරකය φ දෙශිකය මත යෙදීමෙන් ලැබෙන ප්‍රතිඵලය එම කාරකය මත යෙදීමෙන් නො ලැබෙයි. එයට හේතුව ψ සහ χ දෛශික පිහිටුම් කාරකයෙහි අයිගන් දෛශික නො වීම ය. එසේ වුවත් මෙහි තවත් නොවිසඳුනු ප්‍රශ්න වෙයි.

අප ඒ ගැන තවදුරටත් සාකච්ඡා නොකර නැවතත් අංශුවක් හෝ පද්ධතියක් හෝ හිල්බට් අවකාශයෙහි යම්කිසි දෛශිකයකින් නිරූපණය කෙරෙන්නේ ය යන්න සලකා බලමු. පැහැදිලිව ම ඉන් කියැවෙන්නේ අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ මැනගෙන ඇති යම් ගුණයක් පමණක් එම දෛශිකයෙන් නිරූපණය කෙරෙන බව ය. ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙහි අංශුවක හෝ පද්ධතියක හෝ පැවැත්ම මුළුමනින් ම හිල්බට් අවකාශයෙහි එක් දෛශිකයකින් පමණක් නිරූපණය කළහැකි නො වේ. අපට කිව හැක්කේ අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ මැනගෙන ඇති යම් ගුණයක් හිල්බට් අවකාශයෙහි එක් දෛශිකයකින් නිරූපණය කළ හැකි බව ය. අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ මැනගෙන ඇති සියළු ගුණ නිරූපණය කිරීමට හිල්බට් අවකාශයෙහි දෛශික රාශියක් අවශ්‍ය වෙයි. ඒ දෛශික සංඛ්‍යාව මැනගෙන ඇති සියළු ගුණ සංඛ්‍යාවට සමාන වෙයි.

ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙහි අංශුවක හෝ පද්ධතියක පැවැත්ම යනු එහි මැනගෙන ඇති සියළු ගුණවල හා තවත් ගුණවල පැවැත්ම ය. මෙහි දී මැනගෙන ඇති යන්නෙන් ප්‍රායෝගික ව මැනගෙන ඇති යන්න පමණක් අදහස් නො වේ. ප්‍රායෝගිකව මැණගෙන නැතත් යම්කිසි ගුණයක් පද්ධතියට ඇත්නම් එය ද මැනගෙන ඇති ගුණයක් යන්නට ඇතුළත් වෙයි. එවැනි ගුණ පවතින්නේ යැයි අපට කිවහැකි වෙයි. අංශුව හෝ පද්ධතිය හෝ යනු මේ සියළු ගුණවල මෙන් ම මැනගෙන නොමැති ගුණවල ද එකතුව වෙයි.

එහෙත් මෙහි දී අවධාරණය කළ යුත්තක් වෙයි. එනම් මේ පැවැත්ම යනු ඊනියා වාස්තවික පැවැත්මක් නොවන බව ය. නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂ නොවී අංශුවක හෝ පද්ධතියක හෝ යම්කිසි ගුණයකට පැවැත්මක් නැත. අඩුම තරමෙන් ගුණය කුමක් ද යන්න නිරීක්‍ෂකයා අතින් සංකල්ප ගත වෙයි. අප මෙහි දී නිරීක්‍ෂණය කරන්නේ සංකල්පීය ලෝකයකි. යම් ගුණයක් නිරීක්‍ෂණය කළ විට අදාළ කාරකයෙහි ප්‍රතිබද්ධ කාරකයෙන් නිරූපනය කෙරෙන ගුණය ගැන අපට කිව හැක්කේ කුමක් ද?

විද්‍යාලංකාර විවරණයට අනුව ඒ ගුණය ද පවතියි. ඒ ගුණය පවතින්නේ (සම්මුති අර්ථයකින් මිස ඊනියා වාස්තවික අර්ථයකින් නො වේ) ද නිරීක්‍ෂකයකුට සාපේක්‍ෂව ය. එහෙත් මෙහි දී ඒ ගුණය අවස්ථා එකකට වැඩි ගණනක පවතියි. එය මැනගෙන නොමැත. අප ඉහතින් මැනගෙන නොමැති ගුණ යන්න ද අපේ සූත්‍රගත කිරීමට එකතු කළේ මෙයට ඉඩකඩ සැපයීමට ය. මැනගෙන නොමැති වුවත් ඒ ප්‍රතිබද්ධ කාරකයෙන් නිරූපනය කෙරෙන ගුණය, අවස්ථා එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක එකතුවක් ලෙස පවතියි. එහෙත් අපට ඒ දැකගත හැකි ෙැනා වේ. එනම් එය අපේ පංචේන්ද්‍රියයන්ට හා මනසට ගෝචර නො වේ. පංචේන්ද්‍රියයන්ට ගෝචර නොවූවත් එය පවතියි.

එහෙත් ඒ ගුණය, එනම් මැනගෙන නොමැති ගුණය පවතින්නේ සම්මුති අර්ථයකිනි. අපේ පංචෙන්ද්‍රියයන්ට හා මනසට ගෝචර නොවන නමුත් එය අවස්ථා රාශියකින් ඇති බව අපට දැනගත හැකි ය. ඒ දැනගැනීම හුදු අනුමානයක් නො වේ. එය දැක ගැනීමක් නොවූ දැන ගැනීමකි. මොන්රෝ විද්වතා සහ පිරිස විසින් කලකට පෙර කරන ලද පර්යේෂණවලින් ඒ බව පැහැදිලි විය. යම් ගුණයක් අපේ ඉන්ද්‍රියවලට ගෝචර නොවී පැවතිය හැකි ය යන්න මෙහි දී ඉදිරිපත් කෙරෙන ප්‍රධාන අදහස ය.

මෙය ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙන් අපට ඉදිරිපත් කෙරෙන වැදගත් ම අදහස යැයි සිතමි. සම්භාව්‍ය භෞතිකයෙහි මෙවැන්නක් නැත. එහි යම් අංශුවක හෝ පද්ධතියක හෝ යම් ගුණයක් පවතින්නේ නම් ඒ ගුණය අපට නීිරීක්‍ෂණය කළ හැකි ය. එනම් ඒ ගුණය අපේ පංචෙන්ද්‍රියයන්ට හා මනසට ගෝචර වෙයි. අපට නිරීක්‍ෂණය කළ නොහැකි ගුණ ඇතැමුන්ගේ මනසට පමණක් ගෝචර වනනේ යැයි සිතිය හැකි ය.

පැවැත්ම හා විද්‍යාලංකාර විවරණය

අයින්ස්ටයින් පොඩොල්ස්කි රොසන් හෙවත් ඊ පී ආර් විසංවාදයේ දී ඒ තිදෙනා නමින් පළ වූ පත්‍රිකාවෙහි මූලික වශයෙන් සඳහන් වූයේ පහත දැක්වෙන අදහස ය. අවකාශයෙහි රික්ත ශක්තියෙන් එක විට ඇතිවන අංශු දෙකක් විශ්වයෙහි දෙපැත්තකට චලනය වන්නේ යැයි සිතමු. දැන් අංශු දෙකෙහි බැමුම සංස්ථිතිය හේතුකොටගෙන ප්‍රතිවිරුද්ධ විය යුතු ය. එක් අංශුවක යම් දිශාවක් දිගේ බැමුම ධන නම් අනෙක් අංශුවෙහි ඒ දිශාවට වූ බැමුම සෘණ විය යුතු ය. එහෙත් ක්වොන්ටම් යාන්ත්‍රිකයට අනුව අංශු දෙකෙහි බැමුම එක් දිශාවක් දිගේ දන්නේ නම් ඒ දිශාවට ලම්බ වූ දිශාවක් දිගේ දැන ගැනීමට නො හැකි ය. එයට හේතුව ඒ දිශා දෙක දිගේ ඇති බැමුම් ප්‍රතිබද්ධ නිරීක්‍ෂ්‍ය වීම ය. එනම් අදාළ කාරක ප්‍රතිබද්ධ කාරක වීම ය.

බැමුම දන්නා දිශාවට ලම්බ දිශාවක් දිගේ අංශු දෙකෙන් ඕනැම අංශුවක බැමුම අදාළ අයිගන් දෛශික දෙකෙහි අධිස්ථාපනයක් වෙයි. ඒ අයිගන් දෛශිකවල අයිගන් අගය ධන හෝ සෘණ හෝ වෙයි. දැන් යම් නිරීක්‍ෂකයකු ඒ ලම්බ දිශාවක් දිගේ එක් අංශුවක බැමුම මැන්නේ යැයි සිතමු. ඒ මැනීමෙහි, හෙවත් නිරීක්‍ෂණයෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අදාළ තරංග ශ්‍රිතය කඩාවැටී ඒ දිශාව දිගෙහි අංශුවෙහි බැමුම ධන හෝ සෘණ හෝ ලෙස නිරීක්‍ෂණය වෙයි. එය ධන යැයි අපි සිතමු. එනම් නිරීක්‍ෂණයෙන් පසුව, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඒ මැනගන්නා අංශුවෙහි අදාළ දිශාව දිගේ බැමුමෙහි අගය ධන වෙයි. දැන් සංස්ථිති නියමය අනුව අනෙක් අංශුවෙහි එම දිශාවට ම වූ බැමුමෙහි අගය සෘණ විය යුතු ය.

අයින්ස්ටයින් විද්වතා කියා සිටියේ එසේ නම් පළමු අංශුවෙහි අදාළ දිශාවට වූ බැමුම මැනගත් විට දෙවැනි අංශුවෙහි බැමුමෙහි අගය ද මනින්ට පෙර ම දැනගත හැකි බව ය. එහෙත් ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙහි සූත්‍රගත කිරීම අනුව එසේ විය නො හැකි ය. එයට හේතුව ක්වොන්ටම් භෞතිකයට අනුව ඕනෑම අංශුවකට ඕනැම ගුණයක් ලැබෙන්නේ ඒ මැනගැනීමෙන් පසුව වීම නිසා ය. අයින්ස්ටයින් විද්වතා මෙහි දී තමා සහ තවත් දෙදෙනකුගේ නමින් ඇති විසංවාදයෙන් පෙන්නුම් කළේ එසේ මැනගැනීමට පෙරත් දෙවැනි අංශුවේ අදාළ දිශාව දිගේ බැමුම දන්නා බව ය. ක්වොන්ටම් භෞතිකයේ සූත්‍රගත කිරීමෙහි එවැන්නක් නොමැති බැවින් ඔහු ක්වොන්ටම් භෞතික අසම්පූර්ණ පද්ධතියක් ලෙස සැලකී ය.

ඔහුගේ අදහස වූයේ පළමු අංශුවෙහි අදාළ දිශාව දිගේ බැමුමෙහි අගය මැනීමෙන් පසුව ඒ බව දෙවැනි අංශුවට දැන්වීමට යම් කාලයක් ගතවන බව ය. එයට හේතුව විශේෂ සාපේක්‍ෂතාවාදයට අනුව සන්නිවේදනයේ උපරිම වේගය ආලෝකයේ වේගය වීම ය. ආලෝකයේ වේගයෙන් පළමු අංශුවේ සිට දෙවැනි අංශුවට සන්නිවේදනය කිරීමට යම් කාලයක් ගත යුතු වෙයි. එසේ නම් දෙවැනි අංශුවට ක්‍ෂණිකව අදාළ දිශාව දිගේ බැමුම සෘණ කර ගැනීමට නො හැකි ය. එහෙත් සංස්ථිති නියමය අනුව එය එසේ විය යුතු ය.

මේ ප්‍රශ්නයේ දී බෝර් විද්වතාගේ මතය වූයේ අංශු දෙක වෙන වෙන ම අංශු දෙකක් ලෙස සෑලකීම වැරදි බව ය. ඔහු කියා සිටියේ අංශු දෙක එකම පද්ධතියක් බවත් එබැවින් එක් අංශුවක යම් දිශාවක් දිගේ බැමුම මැනීම යනු අනෙක් අංශුවෙහි ද ඒ දිශාව දිගේ බැමුම මැනීමක් බවත් ය. එහෙත් අයින්ස්ටයින් විද්වතා ඒ මතය නො පිළිගත්තේය. කෙසේ වෙතත් මේ ගැටලුව නිරාකරණය කරගැනීමට පරීක්‍ෂණයක් කළ යුතු විය. ඒ පරීක්‍ෂණය ඇස්පෙ නම් ප්‍රංශ ජාතික විද්‍යාඥයකු විසින් 1982 දී කරන ලදී. ඒ පරීක්‍ෂණයෙන් අයින්ස්ටයින් විද්වතාගේ මතය වැරදි බව හෙළි විය. එහෙත් එයින් බෝර් විද්වතා නිවැරදි යැයි එකහෙළා කිව නො හැකි ය.

ඇස්පෙ විද්වතා හා ඔහුගේ කණ්ඩායම කලේ යම් දිශාවක් දිගේ එක් අංශුවක බැමුම නිරීක්‍ෂණය කර ඒ අංශුවට ෙිවැනි අංශුව සමග ආලෝකයේ වේගයෙන් සංනිවේදනය කිරීමට ගතවන කාලයට අඩු කාලයක දී දෙවැනි අංශුවේ ද ඒ දිශ්වට ම වූ බැමුම මැන ගැනීම ය. ඔවුන්ට පෙනී ගියේ දෙවැනි අංශුවේ ඒ අදාළ දිශාවට වූ බැමුම පළමු අංශුවෙහි බැමුමට ප්‍රතිවිරුද්ධ බව ය. දැන් දෙවැනි අංශුවට පළමු අංශුවෙන් සංනිවේදනයක් කෙරී නැති බැවින් පළමු අංශුවෙහි බැමුම මැනගන්නා විට ම දෙවැනි අංශුවෙහි ද බැමුම සකස්වන බව පැහැදිලි විය. එක්තරා අතකින් ගත්කල අංශු දෙක පද්ධතියක් ලෙස ක්‍රියා කරන්නේ ය යන බෝර් මතය එයින් තහවුරුවන බවක් පෙනෙන්නට විය.

ඒ පරීක්‍ෂණයෙන් පැහැදිලි වූ තවත් කරුණක් වූයේ මැන ගැනීමට පෙර දෙවැනි අංශුවට වූ මැනගත හැකි බැමුමක් නැති බව ය. එයට හේතුව දෙවැනි අංශුවේ අදාළ දිශාව දිගේ බැමුම ද පළමු අංශුවේ අදාළ දිශාව දිගේ බැමුම මනින විට ම සකස්වීම ය. මෙයින් පද්ධතියක ස්ථානීය යථාර්ථය බිඳ වැටිණි. එනම් දෙවැනි අංශුවට හෝ පළමු අංශුවට හෝ මැනීමට පෙර අදාළ දිශාව දිගේ බැමුමක් නො මැති ය යන්න තහවුරු වූ බව පෙනෙන්නට තිබිණි.

අප යථාර්ථයක් නැතැයි කියන්නේ ක්වොන්ටම් භෞතිකයේ මෙවැනි ප්‍රතිඵල නිසා නො වේ. මුල දී යථාර්ථයක් නොමැතිය යන්න ක්වොන්ටම් භෞතිකය ආධාරයෙන් අප ප්‍රකාශ කළ බව සැබෑ නමුත් පසුව බුදුදහමෙන් පෙනී ගිය කරුණක් වූයේ ඊනියා යථාර්ථයක් නොමැති බව ය. මගේ ලෝකය කෘතියෙහි තුන්වැනි මුද්‍රණයෙහි ඒ බව සඳහන් කෙරී ඇත. කලක සිට අප යථාර්ථයක් යනුවෙන් දෙයක් නැතැයි කියන්නේ ක්වොන්ටම් භෞතිකයේ ආධාරයෙන් නොව බුදුදහම මත පදනම් වෙමිනි. එහෙත් ගුණදාස අමරසේකර මහතා ඇතුළු ඇතැමුන් මගේ ලෝකය කෘතියෙහි තුන්වැනි මුද්‍රණය නිකුත් වීමෙන් පසුව ද කියන්නේ මා යථාර්ථයක් නැතැයි පවසන්නේ ක්වොන්ටම් භෞතිකය ඇසුරෙන් බව ය.

යථාර්ථය යන්න ඊනියා සම්මුතියක් ද නො වේ. පුනබ්භවයක් විශ්වාස නොකරන එහෙත් තමන් බෞද්ධයන් යැයි කියාගන්නා ඇතැමුන් යථාර්ථය ඊනියා සම්මුතියක් යැයි කීමට උත්සාහ කරති. පුටුව යන්න ද සම්මුතියක් පමණකි. මනස ද ඇතුලු සියළු සංකල්ප සම්මුතීන් පමණක් වෙයි. එහෙත් බොහෝ දෙනා යථාර්ථය සංකල්පයක් පමණක් ලෙස නො ගනිති. තමන් බෞද්ධ යැයි කියාගන්නා එහෙත් පුනබ්භවය විශ්වාස නොකරන එක්තරා ප්‍රාඥයකු යථාර්ථය සම්මුතියක් පමණක් යැයි කියා ඊළඟ මොහොතෙහි පුටුව, කෝප්පය ආදිය පවත්නා වස්තු බව කියයි. එයට හේතුව ඒවා ඉන්ද්‍රිය ගෝචර වීම ය. තර්ක කිරීමට නොහැකි කම නිසා තර්කය කොඳු කැඩීමක් ලෙස සලකන මෙවැනි ඊනියා ප්‍රාඥයන්ගේ මට්ටම ඔවුන් ඉදිරිපත් කරන දර්කවලින් ම පැහැදිලි වෙයි.

කෙසේ වෙතත් ඇස්පෙ විද්වතා සහ කණ්ඩායම විසින් කරන ලද පරීක්‍ෂණයෙන් පසුව කිව හැකි කරුණ වනුයේ ඒ අංශු එක්කෝ පද්ධතියක් ලෙස පවතින බව ය. එසේත් නැත්නම් අංශු, අංශු ලෙස පවත්නා අතර ඒ අංශු එකිනෙක සමග ආලෝකයේ වේගයට වැඩි වේගයකින් සංනිවේදනය කරගන්නා බව ය. අංශු පද්ධතියක් ලෙස සැලකීම හා සංනිවේදන වේගය අනන්තය වීම අතර සංකල්පීය වශයෙන් කෙසේ වෙතත් ප්‍රායෝගික වශයෙන් වෙනසක් නැත.

අංශු පද්ධතියක් ලෙස ක්‍රියා කරන්නේ නම් ඒ අංශු පද්ධතියෙන් ඉවත්වන්නේ කිනම් අවස්ථාවක දැයි සඳහන් කළ යුතු ය. එයට හේතුව විභ්වයේ දිගින් දිගට ම පද්ධති ලෙස ක්‍රියාකරන අංශු නොමැති වීම ය. අංශු කිනම් අවස්ථාවක වුව ද වෙන් වී යයි. මේ අංශු පද්ධතියක් ලෙස සෑලකීමට වඩා පැටළුණු අංශු (entangled particles) ලෙස සැලකීම උචිත ය. ඒ පැටලුණු අංශු යම් බාහිර හෝ අභ්‍යන්තර හෝ වෙනස්කම් සිදුවීම හේතුවෙන් වෙන්වන්නේ ය යන්න පැහැදිලි ය. අංශු පැටළුණු අංශු ලෙස ගත්කල එවැනි අංශු සාමාන්‍ය අංශු ක්‍රියාකරන ආකාරයෙන් ක්‍රියා නොකරන බව පැහැදිලි ය. සාමාන්‍ය අංශු අතර සංනිවේදන විශේෂ සාපේක්‍ෂතාවාදයෙහි සඳහන් ආකාරයට ආලෝකයේ වේගයට අඩු වේගයකින් සිදුවන නමුත් පැටළුණු අංශඔ අතර සංනිවේදනය ආලෝකයේ වේගයට වැඩි වේගයකින් සිදුවන බව පෙනී යයි.

දෛශික අධිස්ථාපනය පිළිබඳ තුන්වැනි මතය කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය මගින් ඉදිරිපත් කරන ලද ක්වොන්ටම් භෞතිකයේ විද්‍යාලංකාර විවරණය හා සම්බන්ධ වෙයි. ඉන් කියැවෙන්නේ අංශුවක හෝ පද්ධතියක හෝ යම් නිරීක්‍ෂ්‍යයක අගයක් මැනීමට පෙර ඒ අංශුව හිල්බට් අවකාශයෙහි අදාළ හර්මිෂන් කාරකයෙහි අයිගන් දෛශිකවල ඒකජ සංයෝජනයක්, එනම් ඒකජ අධිස්ථාපනයක් ලෙස පවතින බව ය. මේ අයිගන් දෛශිකවලින් අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ අවස්ථා නිරුපණය වෙයි. අයිගන් දෛශික එකකට වඩා පවතින හෙයින් මෙයින් කියැවෙන්නේ අංශුව අවස්ථා එකකට වැඩි ගණනක පිහිටන බව ය.

මෙහි දී කියැවෙන වැදගත් කරුණ නම් මේ අවස්ථා පවතින බව ය. ඒ අර කලින් කී බෞද්ධ ප්‍රාඥයන්ගේ අර්ථයෙන් නොවුවත් සම්මුතියෙනි. පුටුවක් පවතින ආකාරයෙන් මනස පවතින ආකාරයෙන් පරිගණකයක් පවතින ආකාරයෙන් අංශුවේ විවිධ අවස්ථා ද එකවිට පවතියි. එහෙත් එසේ පවතින අවස්ථා අපේ පංචේන්ද්‍රියයන්ට ගෝචර නො වේ. ඇතැම් විට ආධ්‍යාත්මික වශයෙන් දියුණු වූ මනසකට ඒ ගෝචර වනවා විය හැකි ය. එහෙත් සාමාන්‍ය පුද්ගලයකුට මනසින් හා පංචේන්ද්‍රියයන්ගෙන් එවැනි අංශු දැක බලාගත නො හැකි ය.

සාමාන්‍ය පුද්ගලයන්ගේ මනසට හා පංචේන්ද්‍රියයන්ට ගෝචර වන්නේ අංශුව හෝ පද්ධතිය හෝ අදාළ නිරීක්‍ෂ්‍යය සම්බන්ධයෙන් හිල්බට් අවකාශයෙහි එක් දෛශිකයකින් පමණක් නිරූපනය වන අවස්ථාවල දී ය. අනෙක් අවස්ථාවල දී, එනම් අංශුව හෝ පද්ධතිය හෝ හිල්බට් අවකාශයෙහි දෛශික එකකට වැඩි ගණනකින් නිරූපණය කෙරෙන අවස්ථාවක දී එයට අවස්ථා කිහිපයක් ම ඇති බැවින් ඒ අවස්ථා එකක් ලෙස පංචේන්ද්‍රියයන්ට ගෝචර නො වේ. උදාහරණයකට අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ පිහිටුම නිරීක්‍ෂණය කරන්නේ නම් හා අංශුව හෝ පද්ධතිය හෝ පිහිටුම් කාරකයෙහි අයිගන් අවස්ථාවක නො වේ නම් එවිට අංශුවෙහි හෝ පද්ධතියෙහි හෝ පිහිටුම හිල්බට් අවකාශයෙහි දෛශික එකකට වැඩි ගණනකින් නිරුපණය වෙයි. එනම් අංශුව එකවිට පිහිටුම් එකකට වැඩි සංඛ්‍යාවක පවතියි. එසේ වූ විට සාමාන්‍ය නිරීක්‍ෂකයකුට අංශුව හෝ පද්ධතිය හෝ නිරීක්‍ෂණය කළ නො හැකි ය.

එයට ම අදාළව කිවයුතු තවත් කරුණක් නම් එවැනි අවස්ථාවක අංශුවට හෝ පද්ධතියට හෝ කාලය සම්බන්ධයෙන් ද අවස්ථා කිහිපයක් ඇති බව ය. එක් එක් කාලවල හා එක් එක් පිහිටුම්වල ඇති අංශුවක් නිරීක්‍ෂණය කිරීමට සාමාන්‍ය නිරීක්‍ෂකයකුට නො හැකි ය. එහෙත් විද්‍යාලංකාර විවරණයෙන් කියැවෙන්නේ ඒ අවස්ථා නැති බව නො වේ. පුටුවක් පරිගණකයක් මනසක් පවතින ආකාරයෙන් ම ඒ අවස්ථා ද සම්මුතියෙන් පවතියි. එහෙත් පුටුව හා අදාළ අංශුව හෝ පද්ධතිය අතර ඇති වෙනස නම් පුටුව සාමාන්‍ය නිරීක්‍ෂකයකුගේ පංචේන්ද්‍රියයන්ට ගෝචරවන නමුදු අංශුවේ හෝ පද්ධතියේ හෝ අදාළ ගුණය සාමාන්‍ය නිරීක්‍ෂකයකුගේ පංචෙන්ද්‍රියයන්ට ගෝචර නො වීම ය.

ඒ අර්ථයෙන් අංශුවක් හෝ පද්ධතියක් හෝ නිරුපණය කරන හිල්බට් අවකාශයෙහි දෛශිකයට පැවැත්මක් ඇත. එය හුදු ගණිතමය හරඹයක් නො වේ. විද්‍යාලංකාර විවරණය ඊනියා යථාර්ථවාදී විවරණයෙන් මෙන් ම කෝපන්හේගන් විවරණයෙන් ද වෙනස් වෙයි.

ඊනියා ඒකිකෘත ප්‍රවාදය

බටහිර භෞතික විද්‍යාවට කණකොකා හැඬීම ආරම්භ වූයේ දහනවවැනි සියවස අගභාගයේ දී නම් 1930 පමණ වන තෙක් එය ජයකෙහෙළි නැංවී යැයි කීම පරස්පර යැයි සිතන පඬියෝ මෙරට සිටිති. කණකොකා හැඬීම ආරම්භ වීමත් සමග බටහිර භෞතික විද්‍යාව කඩා වැටීම ආරම්භ විණි යැයි සිතන්නන්ට නම් ඉහත සඳහන් ප්‍රකාශ දෙකෙහි පරස්පරයක් දැකිය හැකි ය. කණකොකා හැඬීම ආරම්භ වූයේ ම ප්ලෑන්ක් නම් විද්‍යාඥයා ආලෝකයට අංශුවල ගුණ ඇති බවත් ආලෝකය තරංග වශයෙන් පමණක් නොව ක්වොන්ටා (Quanta) හෙවත් පොදි (පැකට්ටු) වශයෙන් ද ගමන්කරන බව ප්‍රකාශ කිරීමත් සමග ය.

වත්මන් ක්වොන්ටම් භෞතිකයේ ආරම්භය එසේ සිදුවිණි. ක්වොන්ටම් භෞතිකය ගැන නොදන්නවුන් නොදැන සිටිය ද ක්වොන්ටම් භෞතිකය බටහිර භෞතික විද්‍යාවෙහි සංස්කෘතියට හා චින්තනයට එරෙහිව යයි. එය බටහිර ග්‍රීක යුදෙව් ක්‍රිස්තියානි චින්තනයට පටහැණි වෙයි. එහි න්‍යාය ඇරිස්ටෝටලීය නොවන බව දන්නේ පිටරට සිටින බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයන් හා දාර්ශනිකයන් කිහිප දෙනකු පමණ ය. ජනප්‍රිය පොත් කියවා (ඇතැමුන් කියවා ඇත්තේ සෝවියට් රුසියාව පැවති කාලයේ රුසියන් බසින් නිකුත්කර පසුව ඉංගිරිසියට පෙරළුෑ ජනප්‍රිය පොත් කිහිපයක් පමණකි) බටහිර විද්‍යාව නොව බටහිර විද්‍යාව ගැන තම තම නැණ පමණින් ඉගෙන ලූලා නැති වලට කණයන් වීමට දඟලන පඬියෝ මේ කිසිවක් නො දනිති. මේ කණයන් මහාචාර්යවරුන් අතර ද දැකගත හැකි ය.

ක්වොන්ටම් භෞතිකය යම්තමින් වුව ද බටහිර යුදෙව් ක්‍රිස්තියානි සම්ප්‍රදායෙහි රැකුණේ, තවත් පරස්පරයක් ලෙස පඬියන්ට පෙනී ගිය ද, චීන සංස්කෘතියෙන් ආභාසය ලත් බෝර්ට පින් සිදුවන්නට ය. ඔහු යින් යැන් දර්ශනය මත පදනම් ව ක්වොන්ටම් භෞතිකය බටහිර ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදයෙහි (positivism) රඳවා ගත්තේ ය. එහෙත් එයට බටහිර යථාර්ථවාදීහු (realists) තරයේ විරුද්ධ වූහ. එහි දී බෝර්ගේ ප්‍රධාන විරුද්ධවාදියා වූයේ අන් කිසිවකු නොව අයින්ස්ටයින් ය. අද වන විට ක්වොන්ටම් භෞතිකය බටහිර යුදෙව් ක්‍රිස්තියානි සංස්කෘතියෙහි පාවෙන එහෙත් පදනමක් නැති හුදෙක් ගණනය කිරීම්වලට සීමාවන උපයෝගිතාවට බර දැනුම් පද්ධතියක් බවට පත් වී ඇත.

1930 යනු දළ වශයෙන් ගත්කල බෝර් - අයින්ස්ටයින් විවාද බෝර්ගේ ජයග්‍රහණයෙන් කෙළවර වූ වසර ය. දහනවවැනි සියවසේ අවසාන දශකයේ සිට 1930 පමණ දක්වා අවුරුදු තිස්පහක් පමණ ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාව ජයග්‍රහණ රැසක් හිමිකර ගත්තේ ය. එහෙත් එතැන් සිට ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාව ක්‍රියාත්මක වන්නේ ගණක යන්ත්‍රයක් ලෙසින් යැයි කිවහොත් නිවැරදි ය. එහි ෙසෙද්ධාන්තික, දාර්ශනික ගැඹුරක් නැත. ක්වොන්ටම් භෞතිකය යථාර්ථවාදීව හෝ ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදීව හෝ තේරුම් ගත නොහැකි බව මේ වන විට බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයන්ට වැටහිය යුතු නමුත් යුදෙව් ක්‍රිස්තියානි සංස්කෘතියෙහි හිරවී සිටින ඔවුන්ට ඒ ගැන අවබෝධයක් නැත.

1930 පමණ වන තෙක් අයින්ස්ටයින්ගේ සාපේක්‍ෂතාවාදය ද වර්ධනය විය. 1905 දී විශේෂ සාපේක්‍ෂතාවාදය ද 1915 දී සාධාරණ සාපේක්‍ෂතාවාදය ද එළිදැක්වීමට අයින්ස්ටයින් සමත් විය. ක්වොන්ටම් භෞතිකය මෙන් නොව සාපේක්‍ෂතාවාදය හුදෙක් එක් පුද්ගලයකුගේ, එනම් අයින්ස්ටයින්ගේ දායකත්වයෙන් බිහිවූවක් විය. 1916 වන විටත් විශ්වවවේදය (Cosmology) බිහිවී තිබිණි. එය සාධාරණ සාපේක්‍ෂතාවාදය විශ්වයට ම යොදා ගැනීමේ ප්‍රතිඵලය විය. හබල් හෝ අද ඇතැම් බටහිර විශ්වවේදීන් සිතන අයුරින් නම් ඔහුට පෙර වෙනත් අය හෝ විශ්වය ප්‍රසාරණය වීමේ අදහස ඉදිරිපත් කර තිබිණි. එය සාධාරණ සාපේක්‍ෂතාවාදය සමග අගේට ගැළපිණි.

එහෙත් මේ අතර බටහිර භෞතික විද්‍යාවට ප්‍රධාන ප්‍රශ්නයක් පැන නැගෙමින් තිබිණි. එය ද ග්‍රීක යුදෙව් ක්‍රිස්තියානි චින්තනයෙහි ප්‍රතිඵලයක් විය. සියල්ල දෙවියන් වහන්සේගේ නිර්මාණයක් නම් ඒ සියල්ල එක්කරන ඉතා සාධාරණ ප්‍රවාදයක් තිබිය යුතු බැව් බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයෝ විශ්වාස කරති. මෙය මුළුමනින් ම ඒක දේව නිර්මාණයකින් ගලා එන්නක් බව පැහැදිලි ය. ඌනිතවාදය (reductionism) ද, එනම් සියල්ල ප්‍රත්‍යක්‍ෂ කිහිපයකට ඌනනය කිරීම ද දේව නිර්මාණය මත පදනම් වෙයි. අනේකහේතුවාදී හෙවත් බහුහේතුවාදී වූ සිංහල බෞද්ධ චින්තනයෙහි සියල්ල විස්තර කරන එක් ප්‍රවාදයකට ඉඩක් නැත.

බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයන් එලෙස එක් ප්‍රවාදයක් ඉදිරිපත් කිරීමේ දිශාවට කලින් පියවර නගා තිබිණි. ආරම්භයේ දී ම ගැලීලියෝ පොළොව මත සිදුවන දෑ හා ග්‍රහ වස්තුවල සිදුවන දෑ එකම ප්‍රවාදයකින් විස්තර කළ හැකි බව අඩුම තරමෙන් දුරේක්‍ෂ සම්බන්ධයෙන් එතරම් තර්කානුකූලව නොවන නමුත් අනෙක් අය ඒත්තුගන්වා තිබිණි. පසුව නිව්ටන් නැති ගුරුත්වාකර්ෂණයක් පොළොව මත මෙන් ම පිටත ද ක්‍රියාත්මක වන බව පෙන්වා දුන්නේ ය.

බටහිර විද්‍යාඥයන් නිව්ටන්ගේ ගුරුත්වාකර්ෂණයෙන් කෙතරම් උද්දාමයට පත්ව සිටියේ ද කිවහොත් ඔවුන් ඒ ප්‍රවාදය හැඳින්වූයේ සර්වත්‍ර නියමයක් (universal law) ලෙස ය. ඉන් පසු කලෙක මැක්ස්වෙල් ෆැරඩේගේ පරීක්‍ෂණ මත පදනම් ව චුම්බකත්ව හා විද්‍යුත් ගුණ එක් කෙළේ ය. අයින්ස්ටයින් අවකාශය හා කාලය එක් කෙළේ ය. පසුව බටහිර භෞතික විද්‍යාවට දුර්වල අන්තර්ක්‍රියා (weak interactions) හා ශක්තිමත් අන්තර්ක්‍රියා (strong interactions) එකතු විය. එවිට බටහිර භෞතික විද්‍යාවේ බල වර්ග හතරක් විය. එනම් විද්‍යුත්චුම්බක බලය, දුර්වල බලය, ශක්තිමත් බලය හා ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය විය.

අයින්ස්ටයින්ගේ විශේෂ සාපේක්‍ෂතාවාදය හා ක්වොන්ටම් භෞතිකවාදය එක්කිරීමට ඩිරැක් නම් ඉංගිරිසි භෞතික විද්‍යාඥයා සමත් විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් වූ ක්වොන්ටම් විද්‍යුත්ගතිකය (Quantum Electrodynamics) මෙතෙක් බිහි වී ඇති ඉතාමත් සාර්ථක බටහිර භෞතික විද්‍යා ප්‍රවාදය ලෙස හැඳින්වෙයි. එහෙත් එය සාර්ථක වන්නේ හුදෙක් පරීක්‍ෂණවල මිනුම් ගැන කියන ප්‍රවාදයක් ලෙස මිස දාර්ශනික පදනමක් ඇති ප්‍රවාදයක් ලෙස නො වේ. සලාම් (දැනට භෞතික විද්‍යාව පිළිබඳ නොබෙල් ත්‍යාගය දිනාගැනීමට සමත් වූ එක ම ඉස්ලාම් භක්තිකයා හා එක ම පකිස්ථාන ජාතික ජන්මයක් හිමි ව සිටි තැනැත්තා) සහ ග්ලැෂෝ විසින් දුර්වල බල විද්‍යුත් චුමිබක බල එකතු කරනු ලැබිණි. එහෙත් අද වන විටත් ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය වෙනුවට අද ඇති අයින්ස්ටයින්ගේ සාධාරණ සාපේක්‍ෂතාවාදය හා ක්වොන්ටම් භෞතික විද්‍යාව එකතු කර ඒකිකෘත ප්‍රවාදයක් (unified theory) නිර්මාණය කරගැනීමට බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයන් අසමත් වී ඇත. එබැවින් ඊනියා ගුරුත්වාකර්ෂණය හා අනෙක් බල එකිනෙකින් වෙන් වී පවතියි. මෙය දෙවියන් වහන්සේ ඇදහුවත් නැතත් එක් තැනකින් කෙරෙන පටන් ගැනීමක් ගැන විශ්වාස කරන බටහිරයන්ට මහත් හිසරදයකි.

බටහිරයන්ට අවශ්‍ය කෙසේ වුවත් ඒකිකෘත ප්‍රවාදයක් ගොඩ නැගීමය. අයින්ස්ටයින්ට ද ඒ අභිලාෂය විය. ඔහු 1930 පමණ සිට මිය යන තුරුම විද්‍යුතය සාධාරණ සාපේක්‍ෂතාවාදය සමග එකතුකිරීමට අසාර්ථක උත්සාහයක නිරත විය. අද වන විට පැහැදිලිව පෙනෙන කරුණ නම් සාධාරණ සාපේක්‍ෂතාවාදය හා ක්වොන්ටම් භෞතිකය යා දෙක නොරත රත මෙන් එකිනෙක සමග පෑහීමක් නො වීම ය. කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ගණිතමය භෞතික විද්‍යාව හදාරණ සිව්වැනි වසරේ ශිෂ්‍යයකු මේ පිළිබඳ මූලික අධ්‍යයනයකින් පසු ඒ ක්‍ෂෙත්‍ර නොගැළපෙන (incompatible) බවට කරුණු දක්වා ඇත.

ක්වොන්ටම් භෞතිකය, සාධාරණ සාපේක්‍ෂතාවාදය සමග පමණක් නොව විශේෂ සාපේක්‍ෂතාවාදය සමග ද නො ගැළපෙයි. ඩිරැක් විශේෂ සාපේක්‍ෂතාවාදය ක්වොන්ටම් භෞතිකයට යොදාගත් බව ද ඩිරැක් සාපේක්‍ෂතාවාදී සමීකරණය එහි ප්‍රතිඵලයක් බව ද සැබෑ ය. එහෙත් පසුගිය සියවසේ විසි ගණන්වල පැවති බෝර් - අයින්ස්ටයින් විවාදවල දී අයින්ස්ටයින් හා ඔහුගේ සහායකයන් ඉදිරිපත් කළ අයින්ස්ටයින් - පොඩොල්ස්කි - රොසන් පරස්පරය (EPR paradox) මේ ක්‍ෂෙත්‍ර දෙක අතර ඇති නොගැළපීම තව තවත් මහත් කර ඇත.

ඉතා කෙටියෙන් කියන්නේ නම් මේ පරස්පරය ක්වොන්ටම් භෞතිකයේ පැටළුණු අංශු (entangled particles) සම්බන්ධයෙන් වෙයි. ක්වොන්ටම් භෞතිකයට අනුව පැටළුණු අංශු දෙකකින් එකක යම් ගුණයක් මැනගතහොත් ඒ ක්‍ෂණයෙහි ම අනෙක් අංශුව ද එම ගුණයට අදාළ වූ පිහිටුමකට (අවස්ථාවකට) පැමිණෙයි. මෙයින් කියැවෙන්නේ එක් අතකින් දෙවැනි අංශුවෙහි අදාළ ගුණය මැනීමට පෙර ඒ අගය කුමක් දැයි නිරීක්‍ෂකයා දන්නා බවත් එය බෝර්ගේ කෝපන්හේගන් විවරණයට පටහැණි බවත් ඉන් යථාර්ථවාදය තහවුරු වන බවත් යැයි අයින්ස්ටයින් කියා සිටියේ ය. එමෙන් ම අනෙක් අතට අංශු දෙක අතර සංනිවේදනයක් ආලෝකයේ වේගයට වැඩි වේගයකින් සිදුවන බවක් ඉන් ගම්‍ය වන්නේ යැයි පැවසූ අයින්ස්ටයින් තම සාපේක්‍ෂතාවාදය අනුව එය එසේ සිදුවිය නොහැකි යැයි කියා සිටියේ ය.

බෝර් ඒ පිළිබඳ ව කියා සිටියේ පැටළුණු අංශු එක් සමස්ත පද්ධතියක් මිස අංශු දෙකක් නොවන බව ය. සමස්ත පද්ධතියක අංශු එකිනෙකින් කෙතරම් දුරෙන් පිහිටිය ද ඒවා පද්ධතියක් ලෙස එකට ක්‍රියා කරන බව බෝර් කියා සිටියේ ය. මේ පරස්පරයට පසු කලෙක ජෝන් බෙල් නම් අයිරිෂ් ජාතික භෞතික විද්‍යාඥයා ගණිතමය ප්‍රකාශනයක් ලබා දුන්නේ ය. එය අද බෙල් අසමානතා නමින් හැඳින්වෙයි. මෙරට යථාර්ථවාදීන් නොදැන සිටිය ද 1982 දී පමණ ප්‍රංශ ජාතික ඇස්පෙ හා පිරිස විසින් කරන ලද පරීක්‍ෂණවලින් පසු පැටළුණු අංශු අතර සංනිවේදනයක් වන බවත් අයින්ස්ටයින්ට වඩා බෝර් කී දේ පිළිගත හැකි බවත් අඩුම තරමෙන් ස්ථානීය යථාර්ථයක් නැති බවත් බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයන් සුළු පිරිසකට වුවත් වැටහී ඇත.

එහෙත් බෝර් නිවැරදි බවක් මෙයින් ගම්‍ය නො වේ. අංශු පද්ධතියක් ලෙස ගත්ත ද ඒ අතර අන්තර්ක්‍රියාවක් වන්නේ කෙසේ ද යන්න ඔහු විස්තර නො කළේ ය. එහෙත් අපට වඩා වැදගත් වන්නේ පැටළුණු අංශු අතර ක්‍රියාකාරීත්වය විශේෂ සාපේක්‍ෂතාවාදය සමග නො ගැළපීම ය. අද වන විට න්‍යුට්‍රීනෝ අංශු ආලෝකයේ වේගයට වැඩ වේගයකින් චලනය වන බවට තොරතුරු ලැබෙමින් පවතියි. බෝර් කෙසේ කීවත් පැටළුණු අංශු අතර අන්තර්ක්‍රියා ක්‍ෂණික ව සිිදු නොවී ආලෝකයට වැඩි වේගයකින් සුළු වුවත් යම්කිසි කාලයකින් පසුව සිදුවන්නේ යැයි විශ්වාස කළ හැකි ය. මේ පිළිබඳ පත්‍රිකාවක් මෙවර කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ වාර්ෂික පර්යේෂණ පරිසංවාදයට ඉදිරිපත් කෙරෙයි. මේ සියල්ලෙන් කියැවෙන්නේ බටහිර විද්‍යාඥයන්ගේ ඒකිකෘත ප්‍රවාදය ඉටු නොවන මංගල්‍යයක් බව ය.

ආලෝකයේ වේගයට වැඩි වේගවලින් කෙරෙන සංනිවේදනය

අයින්ස්ටයින් විශේෂ සාපේක්‍ෂතාවාදය නිර්මාණය කළේ ය. ඔහු එහි දී කාලය හා අවකාශය යන සංකල්ප එකතු කළේ ය. ඉන්පසු කාලය හා අවකාශය වෙන වෙන ම ගැනීම ඔහුට අනුව වරදක් විය. එපමණක් නොව විශේෂ සාපේක්‍ෂතාවාදයේ කියැවෙන කරුණු අනුව අංශුවකට ආලෝකයේ වේගයට වැඩි වේගයකින් චලනය විය නො හැකි ය. එහෙත් ෆෝටනයක්, අවශ්‍ය නම් ආලෝක තරංග පොදියක්, ආලෝකයේ වේගයෙන් චලනය වෙයි. අයින්ස්ටයින්ට අනුව අපට සංනිවේදනය කළ හැක්කේ උපරිම ව ගතහොත් ආලෝකයේ වේගයෙනි. ඒ ෆෝටෝන යොදාගෙන ය. වෙනත් අංශු යොදගෙන සංනිවේදනයෙහි යෙදෙන්නේ නම් ඒ අංශුවලට චලනය විය හැක්කේ ආලෝකයට අඩු ප්‍රවේගයකින් බැවින් සංනිවේදනයෙහි වේගය ද එයට අඩුවෙයි.

ශබිදයේ වේගය ද ආලෝකයේ වේගයට අඩුවන්නේ ශබිද තරංග යැවීමේ දී ද අප යොදාගන්නේ සාමාන්‍ය අංශු බැවිනි. එහෙත් ප්‍රශ්නය වනුයේ අලෝකයේ වේගයට වැඩි වේගයකින් සංනිවේදනය කිරීමට අපට නො හැකි ද යන්න ය. පැටළුණු ක්වොන්ටම් අංශු (entangled quantum particles) එකිනෙක සමග අනන්ත වේගයකින් සංනිවේදනය කරන බව බෝර් කීවේ ය. ඔහුට එසේ කීමට සිදුවූයේ එසේ පැටළුණු අංශුවක යම් ගුණයක් මැන්නවිට අනෙක් අංශුවට ද ඒ ක්‍ෂණයෙහි ම ඒ ගුණයට අගයක් ලැබෙන බව ඔහුට උපකල්පනය කිරීමට සිදු වූ බැවිනි.

අප මෙය කලින් යම් ප්‍රමාණයකට විස්තර කර තිබුණ ද බටහිර විද්‍යාවේ දැනුම නිර්මාණය (සංස්කරණය) කෙරෙන ආකාරය තේරුම් ගැනීමට ඒ උපකාරී වන බැවින් තරමක විස්තරයක් කළ යුතු යැයි සිතමි. ක්වොන්ටම් භෞතිකයෙහි කෝපන්හේගන් විවරණයට අනුව අංශුවක යම් ගුණයක අගය එය මැනීමට පෙර කිව නො හැකි ය. නිව්ටෝනීය අංශුවක් සම්බන්ධයෙන් වුව ද ඒ එසේ නොවන්නේ දැයි කෙනකුට ප්‍රශ්න කළ හැකි ය. බසයක වේගය මැනීමට පෙර බසයෙහි වේගය කුමක් දැයි කිව නොහැකි බව මෙහි දී පෙන්වා දෙනු ඇත.

එහෙත් බසයෙහි වේගය මැනීමට පෙර ද බසයට වේගයක් ඇත. බසය යම්කිසි වේගයකින් ගමන්කරන බව අපි දනිමු. අප මැනීමෙන් කරන්නේ ඒ වේගය කුමක් දැයි දැනගැනීම පමණකි. බසය එක්වර වේග කිහිපයකින් ගමන්කරන බවත් මැනීමෙන් පසුව බසය ඉන් එක් අගයක් පමණක් ගන්නා බවත් යම් කිසිවකු කීවොත් අපි එය විශ්වාස නො කරමු. එක්වර වේග රාශියකින් ධාවනය වන බසයක් ගැන අපි නො දනිමු. එහෙත් බෝර්ට හා කෝපන්හේගන් විවරණයට අනුව ක්වොන්ටම් අංශුවක පිහිටීම දන්නේ නම් එහි වේගය කුමක් දැයි අපි නො දනිමු. අපට කිව හැක්කේ අංශුවේ වේගය මැන්නොත් එයට අහවල් අගය ලැබීමට අහවල් සම්භාවිතාවක් ඇති බව ය.

උදාහරණයක් ලෙස විසිකරන ලද දාදු කැටයක් අවසානයේ දී කිනම් පැත්තක් උඩට සිටින ලෙස පෙරළේ දැයි අපට කිව නො හැකි ය. එවැනි අවස්ථාවක දී අපට කිව හැක්කේ දාදුව ඕනෑම පැත්තකට පෙරළිමට හයෙන් එකක සම්භාවිතාවක් තිබෙන බව පමණ ය. එහෙත් දාදුව අවසානයේ දී බිමට වැටීමෙන් පසු (එහි අගය මැනීමෙන් පසු) එයට නිශ්චිත අගයක් ලැබෙයි. දාදුව බිමට වැටීමට පෙර ඒ කුමන පැත්තකට හැරී තිබුණේ ද යන ප්‍රශ්නයට කෝපන්හේගන් විවරණයෙන් ලැබෙන පිළිතුර නම් එයට අගයක් ඇති බවක් කිව නොහැකි ය යන්න යැයි සිතමු. අප එසේ සිතන්නේ ක්වොන්ටම් අංශුවක යම් ගුණයක් මැනීමට පෙර ඒ අංශුවට ඒ ගුණය සම්බන්ධයෙන් අගයක් ඇතැයි කීමට නොහැකි යැයි කෝපන්හේගන් විවරණයෙන් කියැවෙන නිසා ය.

කෝපන්හේගන් විවරණයෙන් එවැනි පිළිතුරු ලැබෙන්නේ බෝර් ආදීන් ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදීන් (positivists) වු බැවිනි. ඉන්ද්‍රිය ගෝචර නොවන දෑ ඇතැයි කීමට ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදියෝ මැළිවූහ. එහෙත් දැන් දැන් බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයෝ එවැනි අංශුවලට එක්විට ඒ ගුණයට අදාළ සියළුම අගය ගතහැකි බව විශ්වාස කරති. එසේ කීමේ දී ඔවුන්ට ඇරිස්ටෝටලීය න්‍යායට (logic) විරුද්ධව යෑමට සිදුවන බව ඔවුහු දනිති. එහෙත් ඔවුන්ට වෙනත් විකල්පයක් නොමැති බැවින් ඔවුන්ට අද එසේ කිරීමට සිදු වී ඇත. ඇරිස්ටෝටලීය න්‍යායට අනුව අංශුවකට එක් ගුණයක් සම්බන්ධයෙන් එක්විට එක් අගයකට වඩා තිබිය නො හැකි ය. එහෙත් චතුස්කෝටික න්‍යායෙහි එවැනි බාධාවක් නොමැති බව අවධාරණය කළ යුතු ය.

පැටළුණු අංශු සම්බන්ධයෙන් කෝපන්හේගන් විවරණයට ප්‍රශ්නයක් මතු කළේ අයින්ස්ටයින් ය. යථාර්ථවාදය දැඩිව විශ්වාස කළ අයින්ස්ටයින් කෝපන්හේගන් විවරණය ප්‍රතික්‍ෂෙප කළේ ආධානග්‍රාහීව ය. ඔහුට අනුව ක්වොන්ටම් අංශුවලට ද මනින්නට පෙර යම් ගුණයකට නිශ්චිත අගයක් තිබිය යුතු විය. ඔහු දැඩිව ඒ මතයෙහි එල්බගෙන සිටියේ ය. දෙවියන් වහන්සේ දාදු කෙළින්නේ නැතැයි ඔහු කීවේ සම්භාවිතාවන් ගැන විශ්වාසයක් නොතබමිනි. ඔහු එසේ නිශ්චිත අගයක් තිබෙන බවට තර්ක කිරීම සඳහා පැටළුණු අංශු යොදා ගත්තේ ය. ඔහු කියා සිටියේ පැටළුණු අංශු ආරම්භයේ දී යම්කිසි ගුණයක් සම්බන්ධයෙන් අංශුවල අගයන්ගේ එකතුව ශුන්‍ය වන්නේ නම් එක් අංශුවක එම ගුණය මැන්න විට අනෙක් අංශුව ඒ අදාළ අගයට විරුද්ධ අගය ගත යුතු බව ය. අයින්ස්ටයින්ට අනුව එයින් කියැවෙන්නේ පළමු අංශුවේ ගුණයක් මැන්න කළ දෙවැනි අංශුවේ අදාළ ගුණය මැනීමට පෙර ම එම අංශුවට ඒ ගුණය සම්බන්ධයෙන් නිශ්චිත අගයක් ඇති බව ය. එහෙත් අයින්ස්ටයින් කියා සිටියේ දෙවැනි අංශුවට එලෙස අගයක් ගැනීමට පළමු අංශුවෙහි අදාළ ගුණය මැනීමෙන් පසුව පළමුවැන්නේ සිට දෙවැන්නට ක්‍ෂණිකව සංනිවේදනයක් විය යුතු බව ය. එහෙත් සාපේක්‍ෂතාවාදයට අනුව එලෙස ක්‍ෂණික සංනිවේදනයකට ඉඩ නැති බව ද එවැනි සංනිවේදන (අන්තර් ක්‍රියා) ඇත්නම් ඒ අද්භූත ක්‍රියා (spooky action) විය යුතු යැයි ද ඔහු කියා සිටියේ ය. ඔහු කෙටියෙන් කියා සිටියේ කොාපන්හේගන් විවරණය අසම්පුර්ණ බව ය.

බෝර්ගේ පිළිතුර වූයේ පැටළුණු අංශු දෙක සමස්තයක් ලෙස මිස අංශු දෙකක් ලෙස නොගත යුතු බව ය. එමගින් බෝර් ක්‍ෂණික සංනිවේදනය පිළිබඳ ප්‍රශ්නය මග හැරියේ ය. කෙසේ වෙතත් පසුව ඇස්පෙ විසින් කරන ලද පරීක්‍ෂණවලින් පෙනී ගියේ අංශු අතර යම් සංනිවේදනයක් ආලෝකයේ වේගයට වැඩි වේගයකින් සිදුවන බව ය. එහෙත් එයින් අංශු අතර ක්‍ෂණිකව සංනිවේදනයක් සිදුවන බවක් (අංශු දෙක සමස්තයක් ලෙස ගතහැකි බවක්) නො කියැවෙයි. ඇතැම් විට අංශු අතර ආලෝකයට වැඩි වේගයකින් සංනිවේදනයක් සිදුවන නමුත් ක්‍ෂණික සංනිවේදනයක් සිදු නොවනවා විය හැකි ය. ඒ කෙසේ වෙතත් පැටළුණු අංශු නිව්ටෝනීය (අයින්ස්ටයිනීය) අංශු මෙන් ක්‍රියා නොකරන බව පැහැදිලි ය. එහෙත් අයින්ස්ටයින් යථාර්ථවාදයේ හා තම ප්‍රවාදවල ආධානග්‍රාහීව එල්බ ගනිමින් පැටළුණු අංශු ද, සාධාරණ වශයෙන් ගත්කල ක්වොන්ටම් අංශු ද, සම්භාව්‍ය අංශු මෙන් ඊනියා යථාර්ථවාදයට හා ඇරිස්ටෝටලීය න්‍යායට එකඟ වෙමින් හැසිරිය යුතු යැයි විශ්වාස කළේ ය.

මේ පිළිබඳ බටහිර භෞතික විද්‍යාවට මෙයට වැඩි යමක් කිවහැකි නො වේ. එයට අනුව අඩුතරමෙන් ඊනියා ස්ථානීය යථාර්ථවාදය (local reality) ප්‍රතික්‍ෂෙප වී ඇත. එහෙත් මෙරට ඊනියා යථාර්ථවාදීන්ට මේ පිළිබඳ හාන්කවිසියක්වත් නැත. තමන්ට නොවැටහෙන ක්වොන්ටම් භෞතියක් ගැන ලියූ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ කසිකබල් පූබුදු ජාගොඩ නමැත්තෙක් තමාගේ නොදැනුම පමණක් ලොවට හෙළි කළේ ය. බටහිර භෞතික විද්‍යාව අද සංසන්දනය කළ හැක්කේ ගලේ මළ පහකළ බළලකුට ය. පැටළුණු අංශු සමස්තයක් ලෙස ක්‍රියා කරන්නේ ද එසේ ක්‍රියා කළත් සමස්තබව නැතිවන්නේ කෙසේ ද එවැනි අංශු අතර සංනිවේදනය යනුවෙන් හැඳින්විය හැකි ක්‍රියාවලියක් සිදුවන්නේ ද ආදී ප්‍රශ්නවලට බටහිර භෞතික විද්‍යාවට පිළිතුරු නොමැත.

බටහිර භෞතික විද්‍යාවට අවශ්‍ය වූයේ මුළු විශ්වයට ම බලපාන ප්‍රවාද සොයාගැනීමට ය. සියළු අංශු එක් අයුරකින් ක්‍රියා කළ යුතු යැයි බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයෝ විශ්වාස කළහ. එය ආධානග්‍රාහී විශ්වාසයක් විය. ඒ පිටුපස ඇත්තේ යථාර්ථවාදයක් කෙරෙහි වූ ආධානග්‍රාහි විශ්වාසයයි. ඇරිස්ටෝටලීය න්‍යාය කෙරෙහි ද බටහිරයන්ට වූයේ ආධානග්‍රාහී විශ්වාසයකි. බටහිර විද්‍යාවේ ප්‍රවාද ගැන කතාකරන්නවුන් අපට කියන දෙයක් නම් බටහිර විද්‍යාව ආධානග්‍රාහී නොවන බව ය. ඔවුන් කියන්නේ ප්‍රවාද දිගින් දිගට ම වෙනස්වන බව ය. එහෙත් බටහිර විද්‍යාවට පදනම් වූ යථාර්ථය ආදිය වෙනස් කිරීමට ඔවුන් සූදානම් නැත. කෝපන්හේගන් විවරණය යථාර්ථවාදයට පිටුපා ඉන්ද්‍රිනුභූතවාදයක් පසුපස ගිය ද අද බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයෝ කෙසේ නමුත් නැවතත් යථාර්ථයට පිවිසීමට උත්සාහ කරති. කෝපන්හේගන් විවරණය ඔවුන් අතින් විවේචනයට ලක්වන්නේ එබැවිනි. ඉන්ද්‍රියගෝචර සංසිද්ධි පිටුපස ඇති ඊනියා යථාර්ථයක් මතුකර ගැනීමට ඔවුහු උත්සාහ දරති.

ඔවුන්ට අද ඇරිස්ටෝටලීය න්‍යායට පිටුපෑමට සිදු වී ඇති නමුත් ඒ තාවකාලික යැයි මම සිතමි. ඇරිස්ටෝටලීය න්‍යායෙහි පදනමෙහි ඇත්තේ ම ද්‍රව්‍යවල පැවැත්ම ය. ද්‍රව්‍ය චලනය වෙයි. එක් අවස්ථාවක සිට තවත් අවස්ථාවකට මාරු වෙයි. එහෙත් ද්‍රව්‍ය, ද්‍රව්‍ය ලෙස ගත්කල වෙනස් නොවන්නේ යැයි බටහිරයෝ විශ්වාස කරති. මතුපිටින් පෙනෙන වෙනස ඉක්මවා යන වෙනස් නොවන ද්‍රව්‍යභාවයක් තිබෙන්නේ යැයි බටහිර භෞතික විද්‍යාඥයෝ විශ්වාස කරති. මේ ආත්මවාදය මිස අනෙකක් නො වේ. බටහිරයෝ ආධානග්‍රාහීව ආත්මවාදයක එල්ලී සිටිති.

ඊනියා යථාර්ථයක් ක්‍ෂණයකට වුව ද ගැනීම ආත්මවාදී වෙයි. ක්‍ෂණයක් යන්න ද පඤ්ඤත්තියක් වනුයේ කාලය පඤ්ඤත්තියක් බැවිනි. ක්‍ෂණය යන්න එලෙස පණවන ලද්දක් වූ කල ඊනියා යථාර්ථයක් ක්‍ෂණයකට වුවත් පැවතීම යන්න අර්ථශූන්‍ය ප්‍රකාශයකි. අප ආත්මවාදයට විරුද්ධවන්නේ ආධානග්‍රාහීව නොවන බව මෙහිලා සඳහන් කළ යුතු ය. එසේ විරුද්ධවන්නේ ප්‍රත්‍යක්‍ෂයෙන් හා අවශ්‍ය අවස්ථාවල අනුමානයෙනි (inference). මේ බුදුන්වහන්සේ අනුදැන වදාළ ක්‍රමය වෙයි. මෙහි දී ප්‍රත්‍යක්‍ෂය යන්න හුදු පංචෙන්ද්‍රියන්ට ගෝචරවන සංසිද්ධි පමණක් නොවන බව ද අමතක නොකළ යුතු ය.

පංචෙන්ද්‍රියන්ට අමතරව මනස ද ඉන්ද්‍රියක් ලෙස බෞද්ධයෝ සළකති. මනස ප්‍රධාන ඉන්ද්‍රිය වෙයි. එහෙත් බටහිරයෝ ඒ ප්‍රධාන ඉන්ද්‍රිය නො සළකති. බෞද්ධයන්ට අනුව මනස පමණක් වුවත් ක්‍රියාත්මක විය හැකි අතර අනෙක් ඉන්ද්‍රියන්ට ක්‍රියාත්මක වීමට නම් මනස ද අවශ්‍ය වෙයි. මනස නොමැතිව අනෙක් ඉන්ද්‍රියන්ට තනි තනි ව ක්‍රියාත්මක විය හැකි නො වේ. බටහිරයන්ගේ චින්තනයෙහි වූ දුර්වලකම හේතුකොටගෙන ඔවුහු මනසට පමණක් පෙනෙන දෙවියන් මායාවක් යැයි ගනිමින් මනසටවත්, අනෙක් ඉන්ද්‍රිය ඇතිව මනසටවත්, නොපෙනෙන ගුරුත්වාකර්ෂණයක් ඊනියා යථාර්ථය ලෙස සළකති.

විද්‍යාභිවර්ධන සංගමයේ ප්‍රකාශයට පිළිතුරු - I

ශ්‍රී ලංකා විද්‍යාභිවර්ධන සංගමය මෙරට බටහිර විද්‍යාඥයන් ඒකරාශි කරන සංවිධානය ලෙස සැලකිය හැකි ය. සියළු ක්‍ෂෙත්‍රවල බටහිර විද්‍යාඥයන්ට එහි සාමාජිකයන් විය හැකි ය. මේ සංවිධානයේ විවිධ කමිටු ද වෙයි. බටහිර විද්‍යාව ජනප්‍රිය කිරීම සඳහා කමිටුවක් වන අතර පොදුවේ ඊනියා පර්යේෂණ සඳහා ද කමිටුවක් වෙයි. එයට අමතරව තවත් කමිටු රාශියක් වෙයි. මම ද මේ සංගමයේ යාවජීව සාමාජිකයෙක් වෙමි. අවුරුදු විස්සකට එහා පැත්තේ මම ඉහත සඳහන් කමිටු දෙකේ ද කටයුතු කළෙමි. මම අවුරුද්දක් ඊනියා පර්යේෂණ කමිටුවේ සභාපති වීමි. එපමණක් නොව අවුරුදු දෙකක් පමණ මම එහි මහා මණ්ඩලයේ (council) ද සාමාජිකයෙක් වීමි. එහෙත් ඉන් මෙහා පැත්තේ මේ සංගමයේ වැඩ කටයුතුවලට මම සාමාන්‍යයෙන් සහභාගි නො වෙමි. එහෙත් මගේ ශිෂ්‍යයකුට හෝ ශිෂ්‍යාවකට හෝ ඒ සංගමයෙන් ත්‍යාගයක් ප්‍රදානය කරන අවස්ථාවක දී මම සහභාගි වෙමි.

ශ්‍රි ලංකා විද්‍යාභිවර්ධන සංගමයේ නාමයෙන් ආනයිනක පලිබෝධනාශකවල ආසනික් අඩංගුවීම සම්බන්ධයෙන් ප්‍රකාශයක් නිකුත් කෙරී ඇත. එය සංගමයේ මහා මණ්ඩලය විසින් නිකුත් කරන ලද්දක් යැයි සැලකිය හැකි ය. මේ සංගමයේ වත්මන් සභාපතිවරයා වූ මහාචාර්ය ධම්මික තංතිරිගොඩ මහතා ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයේ භෞතික විද්‍යාව පිළිබඳ ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්යවරයා ය. ඔහු ලංකාවේ කිර්තිමත් විද්‍යාඥයකු ලෙස සැලකෙයි. ඔහු ලංකාවේ විද්‍යාව පිළිබඳ ජාතික ශාස්ත්‍රීය මණ්ඩලයේ අධිසාමාජිකයෙක් ද වෙයි. එවැනි කීර්තිමත් විද්‍යාඥයකු සභාපතිත්වය දරණ සංගමයක ප්‍රකාශයක් නොසලකා හැරිය හැක්කේ කෙසේ ද? මෙම සංගමයේ වත්මන් සංස්කාරකවරිය ද සම්මානනීය විද්‍යාඥවරියක වෙයි. නමින් මහාචාර්ය ජනිතා ලියනගේ වන මෙම මහත්මිය බොහෝ දෙනා දන්නා පරිදි කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ රසායන විද්‍යා අංශයේ මහාචාර්යවරියක වන අතර රජරට වකුගඩු රෝගයට හේතුව ආසනික් නොවන බව තරයේ ප්‍රකාශකරන්නී ය. ඇය දැනට එම රෝගය පිළිබඳ ව ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය හා එක්ව පර්යේෂණ කරන්නී ය.

ශ්‍රි ලංකා විද්‍යාභිවර්ධන සංගමය ආසනික් පිළිබඳ ප්‍රකාශයක් නිකුත් කළේ මහාචාර්ය ජනිතා ලියනගේ ඒ සංගමයේ වත්මන් සංස්කාරිකවරිය හා මහා මණ්ඩලයේ සාමාජිකාවක වන නිසා යැයි මම කිසිසේත් නො කියමි. මහාචාර්ය තංතිරිගොඩ වැනි කීර්තිමතකු එවැන්නක් පදනම් කරගනිමින් ප්‍රකාශ නිකුත් කරන්නේ යැයි මම විශ්වාස නො කරමි. මේ සංගමයේ විිද්‍යාඥයෝ තමන් බැරෑරුම් (serious – ඉංගිරිසි ප්‍රකාශයෙහි තිබූ මෙම වචනය සිංහලට පරිවර්තනය වී ඇත්තේ සැබෑ ලෙස ය. කෙසේ වෙතත් මම එය බැරෑරුම් වෙනසක් ලෙස නො සලකමි. එය සැබෑ වෙනසක් ද නැද්ද යන්න මේ අවස්ථාවෙහි අදාළ නො වේ ය යු මගේ හැඟීම ය) විද්‍යාඥයන් ලෙස සලකා ගනිති. බැරෑරුම් විද්‍යාඥයන් හෝ සැබෑ විද්‍යාඥයන් හෝ යමක් ප්‍රකාශ කරන විට ඒ පිළිබඳ ව බැරෑරුම් ලෙස සොයා බලා හැකිතාක් කරුණු එකතුකර ගත යුතු යැයි මම සිතමි. ඔවුහු මා මෙන් නොව අසම්මත ප්‍රකාශ නොකරති යි සිතමි.

ශ්‍රී ලංකා විද්‍යාභිවර්ධන සංගමයේ ප්‍රකාශයේ පහත සඳහන් කරුණු එකින් එක ගනිමු. පළමුවෙන් ඔවුන් ප්‍රකාශ කරන්නේ පහත සඳහන් අදහස ය. විද්‍යාඥයන්ගේ පරීක්‍ෂණවලින් ලැබෙන නව ප්‍රතිඵල තමන් ගේ සාම්‍යයන් ලවා සාම්‍ය සමාලෝචනවලට (peer review) භාජනය කළ යුතු ය. විශේෂයෙන් ම පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල මත වැදගත් ප්‍රතිමත්තිමය තීරණ ගත යුතු කල අදාළ පරීක්‍ෂණ ජාත්‍යන්තර තලයේ පිළිගත් පර්යේෂණාගාරයක නැවත සිදුකළ යුතු ය. එහෙත් කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයීය කණ්ඩායම එසේ නොකර ප්‍රතිඵල ඉක්මණින් ප්‍රසිද්ධියට පත්කිරීමට කටයුතු කර ඇත. අනෙක් කරුණුවලට යෑමට පෙර අපි මේ කරුණ විභාග කරමු.

අපේ ප්‍රතිඵල තවමත් ඊනියා විද්‍යාත්මක සඟරාවක පළ කෙරී නැති බව නම් ඇත්ත ය. එහි දී අපේ කණ්ඩායමට මුහුණ පෑමට සිදු වූ පළමු කරුණ වූයේ එහි කතෘත්වය කාගේ ද යන්න ය. රජරට හා අවට ආදළ ප්‍රදේශවල පස්වල හා ජලයේ ආසනික් ඇති බව පළමුවෙන් ම දැනගත්තේ නාථ දෙවියන්ගෙන් බව අපි නොවළහා කීවෙමු. අද ද කියමු. ක්වොන්ටම් භෞතිකවිද්‍යාව ගැන ද කියවන මහාචාර්ය තංතිරිගොඩ මහතා ෂ්රොඩිංගර්ට තම සමීකරණය පිළිබඳ අදහස ලැබුණේ කෙසේ දැයි දන්නේ ද? ඒ පිළිබඳ ඉඟියක් ජිම් බැගට් විද්වතා (ඔහු මා මෙන් නොව බටහිර විද්‍යාවට ලැදි ය) විසින් රචිත ක්වොන්ටම් ප්‍රවාදයේ අර්ථය (The meaning of Quantum Theory) නම් කෘතියෙහි සඳහන් වෙයි. අද මෙරට බටහිර විද්‍යාවේ වීරයන් හා වීරවරියන් වී සිටින ආචාර්ය මහාචාර්යවරුන් මේ පොතවත් කියවන්නේ නම් බටහිර විද්‍යාව මුහුණ පා ඇති අර්බුදය ගැන සුළුවෙන් වුවත් දැනගත හැකිවනු ඇත.

අදහස කාගෙන් ලැබුණ ද අපි බටහිර සම්මත රසායන විද්‍යාවට අනුව නියැදි පරීක්‍ෂා කළෙමු. එහි දී සාමාන්‍ය සම්මත ක්‍රමය උපකරණ වශයෙන් නොව යොදා ගන්නා රසායනික ද්‍රව්‍ය, පී එච් අගය හා උෂ්ණත්වය ආදිය වශයෙන් වෙනස්වීම පිලිබඳ ව අපි විවිධ අත්හදා බැලීම් කළෙමු. ඒ අරුතින් ගත්කල අපට ආසනික් හඳුනාගැනීම සඳහා නව ක්‍රමයක් වෙයි. අප මේ ක්‍රමය ඊනියා විද්‍යාත්මක සඟරාවක පළකර නොමැති නමුත් එය ඊනියා විද්වත් සම්මේලන කිහිපයක දී ද අගමැතිතුමාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් මහාචාර්ය ජනිතා ලියනගේ මහත්මිය හා වෙනත් බටහිර විද්‍යාඥයන් යැයි කියාගන්නා අය සහභාගි වූ රැස්වීමක දී ද ඉදිරිපත් කර ඇත. පසුව සඳහන් කරන ලද රැස්වීමේ දී ලියනගේ මහත්මිය වචනයක්වත් කතා නොකිරීමට ප්‍රවේසම් විය. ඒ එතැන කිසිවකු තමන් වැදගත් යැයි සිතන කතුන්ට නොසරුප් වදනින් බැන වැදුනු නිසා විය නො හැකි ය. ඇයට කීමට වැදගත් දෙයක් තිබිණි යැයි මම නො සිතමි. අප කියා ඇත්තේ ඕනෑම අයකුට අපේ ක්‍රම අනුව පරී’ක්‍ෂා කරන ලෙස හෝ අපේ රසායනාගාරවලට පැමිණ ඒ් ක්‍රම විමර්ශනයට භාජනය කරන ලෙස ය. එහෙත් මේ වන තුරු ඒ ආරාධනය පිළිගත් අයකු නැත.

අප අපේ නියැදි වෙනත් ආයතනයකට නොයැවීය යන්න කරුණු සොයා නොබලා කරන ප්‍රකාශයක් පමණ ය. කරුණු සොයා නොබලා ප්‍රකාශ කිරීම මහාචාර්ය තන්තිරිගොඩ ඇතුළු සැබෑ වි්‍යාඥයන්ගේ (බැරෑරුම් විද්‍යාඥයන්ගේ) ක්‍රමය දැයි මම නො දනිමි. ඒ කෙසේ වෙතත් අපි අපේ නියැදි කාර්මික හා තාක්‍ෂණ ආයතනයට පරීක්‍ෂාව සඳහා යැවීමු. එහෙත් ඔවුන් ඒ ආපසු එවා තිබුණේ පරීක්‍ෂා කිරීමේ දී ඔවුන්ගේ කාර්ය මණ්ඩලයේ එක් තැනැත්තියක සිහි නැති වූ බව පවසමිනි. අපට එවිට කළ හැක්කේ කුමක් ද? එහෙත් අගමැතිතුමාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පැවති රැස්වීමේ දී ඔවුන්ගේ ස්ථාවරය වෙනස් වී ඇති බව දැනගැනීමට ලැබිණි. පලිබෝධනාශක පිළිබඳ රෙජිස්ට්‍රාර්වරයා ද ඒ ආයතනය ලවා නියැදි පරීක්‍ෂා කරගෙන ඇති අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පලිබෝධනාශක වර්ග නවයක් මෙරටට ආනයනය කිරීම තහනම් කිරීමට පියවර ගෙන ඇත. දැනට එක් එක් ආයතනය මගින් කරන ලද පරීක්‍ෂණවලින් අපට වැදගත් නිගමනයකට එළඹිය හැකි ය. එනම් පරීක්‍ෂාවක දී අප යම් නියැදියක මනින ආසනික් ප්‍රමාණය එහි දී යොදාගන්නා උපකරණ, ක්‍රමය (උෂ්ණත්වය, රසායන ද්‍රව්‍යවල සාන්ද්‍රතාව, පී එචි අගය ආදිය) හා පුද්ගලයා ද මත රඳා පවතින බව ය. සියළු දෙනාට ලැබෙන ඊනියා වාස්තවික අගයක් අඩුම තරමෙන් ආසනික් සඳහා නොමැති බව පැහැදිලි ය.

මෙහි දී කිවයුතු කරුණක් වෙයි. කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ආදි විද්‍යාර්ථීන් යැයි කියාගන්නා කිහිප දෙනකු පසුගිය දා ජ වි පෙටමුණට හිතවත් වෙබ් අඩවියක ආසනික් හා නාථ දෙවියන් සම්බන්ධයෙන් ප්‍රකාශයක් අඩවියට එකතු කර ඇත. එහි කියන ආකාරයට අප සුළුතරයක් විශ්වවිද්‍යාලයට අපකීර්තියක් ගෙනැවිත් ඇත. එහෙත් අපට කිව හැක්කේ පලිබෝධනාශක රෙජිස්ට්‍රාර්වරයා දැනටමත් පලිබෝධනාශක වර්ග (එහි රසායනික සංයුතියේ ආසනික් ප්‍රතිශතය අඩු වැඩි වශයෙන් කුමක් වුවත්) නවයක් තහනම් කිරීමට පියවර ගෙන ඇත්තේ හුදෙක් ඔහුගේ ස්වයම්භූ ඥානයකින් නොව මූලිකව ම අපේ පර්යේෂණ හේතුවෙනි. අපේ පර්යේෂණ නොතිබෙන්නට රෙජිස්ට්‍රාර්වරයා එකදු වර්ගයක්වත් තහනම් කිරීමට පියවර නොගනු ඇත. එය කිසිසේත් ම අප විසින් කැලණිය විශ්වවිිද්‍යාලයට ගෙනෙන ලද අපකීර්තියක් නොවේ. අපේ පරීක්‍ෂාවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පලිබෝධනාශක වර්ග නවයක් තහනම්කිරීම අප විසින්, විශේෂයෙන් ම මහාචාර්ය ප්‍රියානි පරණගම මහත්මිය විසින් කරන ලද පරීක්‍ෂණවල ප්‍රතිඵල බැවින් අපට ඒ පිළිබඳ ඇත්තේ විශ්වවිද්‍යාලයට කීර්තියක් ගෙන ඒම පිළිබඳ අභිමානයකි. එහෙත් අපි එයින් උදම් නො වෙමු. අපේ අරමුණ රජරට ඇතුළු අනෙක් ප්‍රදේශවල ද ගොවි ජනතාව කෘෂි රසායන භාවිතයෙන් ඉවත් කර හෙළ ගොවි කම දෙසට යොමු කරවීම ය.

අපේ කණ්ඩායමේ අනෙක් අය කෙසේ වෙතත් පර්යේෂණ පත්‍රිකා යැයි කියැවෙන ලිපි සාම්‍ය සමාලෝචනයකට පසුව ඊනියා විද්‍යාත්මක සඟරාවල කෙරෙන පළකිරීම් ගැන මගේ විශ්වාසයක් නැත. මෙහි දී බොහෝවිට සාම්‍ය සමාලෝචක තීරකයන් දෙදෙනකුගේ තීරණය මත ලිපිය පළ කෙරෙයි. එහෙත් මේ තීරකයන්ට කෙතෙක් වැරදීම් සිදු වී ඇත් ද? මහාචාර්ය තංතිරිගොඩ මහතා නේචර් හා සයන්ස් සඟරාවල තීරකයන්ට සිදු වී ඇති වැරදි ගැන දන්නේ ද? එය ඉඳහිට කෙරුණක් නොවන බවත් සුළු ප්‍රමාණයකින් පමණක් කෙරෙන්නක් නොවන බවත් දැනට අවුරුදු කිහිපයකට පෙර ඉකොනොමිස්ට් සඟරාවේ පළ වී තිබිණි යැයි මට පසුගිය දා දැනගැනීමට ලැබිණි. යම් කිසිවකු තම පර්යේෂණ වාර්තාවක්, ලිපියක් ඊනියා විද්‍යාත්මක සඟරාවකට යැවීමෙන් බලාපොරොත්තු වන්නේ අනෙක් අය ලවා ද හැකිනම් පර්යේෂණය නැවත කරවා ගැනීම ය. එහෙත් ඒ කළ හැකි ප්‍රශස්ත ම ක්‍රමය ඊනියා විද්‍යාත්මක සඟරාවක පළ කිරීම යැයි කිසිවකු කියන්නේ කෙසේ ද? පුවත්පතක සංස්කාරකවරයා කැමති නම් කතුවරයාට තම ලිපිය අදාළ පුවත්පතෙහි පළකරවා ගැනීමට හැකි විය යුතු ය. පුවත්පතක පළ වූ ඊනියා විද්‍යාත්මක ලිපියක අගය අඩුවන්නේ එය ඊනියා තීරකයන් විසින් සමාලෝචනය කෙරී නැති බැවින් ද? මා මගේ නව අදහස් රැගත් ලිපි බොහෝමයක් පළකරන්නේ විදුසර පුවත්පතෙහි ය. දිවයින හා දි අයිලන්ඩ් පුවත්පත්වල පළකෙරෙන අවස්ථා ද වෙයි. අපේ බටහිර වි්‍යාඥයන් යැයි කියාගන්නා අය පුවත්පත්වල පළවන ලිපිවල හරයක් නො දකිති. එහෙත් ඔවුන් විසින් මේ දක්වා කිසිදු නව ප්‍රවාදයක් සංකල්පයක් ඉදිරිපත් කෙරී නැත. ඔවුන් කරන්නේ තෝමස් කූන් විද්වතා සඳහන් කළ සාමාන්‍ය විද්‍යාවකි (normal science). ඔවුන් නැවත නැවතත් කරන්නේ බටහිරයන් පළකර ඇති ක්‍රමයක් මෙරටෙහි ද යොදා ගැනීම පමණකි.

තම ලිපි පුවත්පත්වල පළකිරීමෙන් වන එකම අවාසිය මෙරට විශ්වවිද්‍යාලවල විවිධ තනතුරුවලට උසස්කිරීම්වල දී ඒ ලිපිවලට ලකුණු නො ලැබීම ය. එහෙත් එසේ ලිපි පුවත්පත්වල පළකිරීමෙන් තම කෘතිය බොහෝ දෙනාගේ අවධානයට ලක්කරවිය හැකි ය. පුවත්පත්වල අපේ කණ්ඩායමේ ප්‍රතිඵල පළවීමෙන් අපට ද වාසියක් වී ඇත. අද බොහෝ දෙනාගේ අවධානයට ආසනික් ලක් වී ඇත. ඒ හේතුවෙන් පලිබෝධනාශක රෙජිස්ට්‍රාර්වරයාගේ කටයුතු ද ඉක්මන් වී ඇත. දැනටමත් ඔහු පලිබෝධනාශක ද්‍රව්‍ය නවයක් තහනම් කිරීිමට පියවර ගෙන ඇත.

කෝපන්හේගන් විවරණය යථාර්ථවාදී වීම

මිනිසුන් නිරීක්‍ෂණය කළත් නැතත්, විඥානයක් සහිත නිරීක්‍ෂකයන් සිටියත් නැතත් අංශු ගැටෙයි. එසේ ගැටීමෙන් පසු ඇතැමි විට ප්‍රතිබද්ධ ගුණවලට අගය ලැබෙනු ඇත. එහෙත් මෙි අගය පමණක් නොව අංශු ද ඇත්තේත් එදා තිබුණේත් අද අප වැනි නිරීක්‍ෂකයන් නිරීක්‍ෂණය කරන, අර්ථකථනය කරන ආකාරයට මිස ඊනියා වාස්තවික පරමාර්ථ ආකාරයකට නො වෙි. විිද්‍යාලංකාර විවරණයේ ප්‍රධාන කරුණක් වනුයේ එයයි.

ඊනියා යථාර්ථවාදී විවරණය අනුව, අංශු අප ඇතත් නැතත් පවතියි. එපමණක් නොව අංශුවල ප්‍රතිබද්ධ ගුණවලට මැන්නත් නැතත් යමිකිසි නිශ්චිත අගයක් වෙයි. ඊනියා යථාර්ථවාදීන්ට අනුව ක්වොන්ටමි භෞතිකයට මෙි අගය කුමක් දැයි කල්තබා කිවහැකි නොවන බැවින් ඒ දැනුමි පද්ධතිය අසමිපුර්ණ වෙයි. මෙහි වැදගත් කරුණු තුනක් කියැවෙන බව තේරුමි ගත යුතු ය. ඉන් කරුණු දෙකක් අපි පළමුව සඳහන් කරමු. එකක් නමි මැන්නත් නැතත් අංශුවල ප්‍රතිබද්ධ ගුණවලට නිශ්චිත අගයන් තිබෙන බව ය. අනෙක ඒ නිශ්චිත අගය ගැන පුරෝකථනයක් කිරීමට ක්වොන්ටමි භෞතිකයට නොහැකි බව ය.

මෙි කරුණු දෙක සමිබන්ධයෙන් විද්‍යාලංකාර විවරණයෙහි දී කියැවෙන්නේ වෙනත් ම දෙයකි. එහි ක්වොන්ටමි අංශුවලට මැන්නත් නොමැන්නත් ප්‍රතිබද්ධ ගුණවලට නිශ්චිත අගයන් ඇතැයි නො පිළිගැනෙයි. එහි දී කියැවෙන්නේ එවැනි අගය එකකට වඩා ඇති බවත් මැනීමක් හෝ මැනීමට ලක්කිරීමක් හෝ හේතුවෙන් ඒ ගුණයකට අගයක් ලැබෙන බවත් එසේ ලැබෙන අගය නිරීක්‍ෂණය කිරීමට හැකි බවත් ය. කෝපන්හේගන් විවරණයෙහි දී ප්‍රතිබද්ධ ගුණවලට එකදු අගයක්වත් නැතැයි ද එයට අගයක් ලබා දෙන්නේ නිරීක්‍ෂකයා යැයි ද කියැවෙයි.

විද්‍යාලංකාර විවරණයත් කෝපන්හේගන් විවරණයත් යන දෙක ම මැනීමට පෙර ඒ අගය පුරෝකථනය කිරීමට නොහැකිවීම සමිබන්ධයෙන් එකඟ වෙයි. විද්‍යාලංකාර විවරණයෙහි දී මැනීමට පෙර යන්න මැනීමට හෝ මැනීමට ලක්කිරීමට හෝ පෙර යනුවෙන් සංශෝධනය වෙයි. එයට හේතුව නිරීක්‍ෂකයන්ගේ සවිඥානික මැදිහත්වීමකින් තොරව ද ඒ ගුණවලට අගයක් ලබාගත හැකි බැවිනි. මෙි කරුණු අප කීපවතාවක් ම සඳහන් කර ඇති නමුත් ඒ බව නැවත නැවතත් මතක් කිරීමෙි වරදක් නැත.

දැන් අපි තුන්වැනි කරුණ ගැන වැඩිදුරටත් සාකචිඡා කරමු. මෙය ක්වොන්ටමි භෞතිකයෙහි මෙන් ම නිවිටෝනීය හා සාපේක්‍ෂතාවාදී භෞතිකයේදීත්, එනමි සමිභාව්‍ය භෞතිකයේත් වැදගත් වෙයි. එහි දී ඊනියා යථාර්ථවාදී විවරණයෙන් කියැවෙන්නේ අප අද මනින අගය පමණක් නොව අංශු ද ලෝක නිර්මාණයේ සිට හෝ විකාශනයේ ඒ අංශු ඇති වූ දිනයේ සිට හෝ සැමදාමත් ලෝකයේ (විශ්වයේ) පැවති බව ය. අප වැනි සවිඥානික නිරීක්‍ෂකයන් කරන්නේ මෙි අංශු සහ ගුණ සොයා ගැනීම ය. එමෙන් ම ඒ ගුණවල අගය ද මැනගැනීම ය.

අපට මෙහි දී පැහැදිලි කිරීම සඳහා සමිභාව්‍ය භෞතිකය යොදාගත හැකි ය. විශේෂයෙන් ම නිවිටෝනීය යාන්ත්‍රිකය යොදාගත හැකි ය. එසේ කරන්නේ එය කාහටත් පාහේ තේරුමි ගත හැකි සරල පද්ධතියක් වන බැවිනි. නිවිටෝනීය යාන්ත්‍රිකයෙහි අංශුවක හෝ වස්තුවක හෝ ගම්‍යතාව මෙන් ම පිහිටීම ගැන ද එක්විට කියැවෙයි. ඒ ගුණ ප්‍රතිබද්ධ ගුණ වුවත් නිවිටෝනීය යාන්ත්‍රිකයට එහි ගැටළුවක් නැත. ඒ ගුණවල අගය එකවිට පවතින අතර ඒවා එකවිට මැනගත හැකි ද වෙයි. එපමණක් නො වෙි. මැනගත්තත් නැතත් නිරීක්‍ෂණය කළත් නැතත් ඒ අගය මෙන් ම අංශු හා වස්තු ද පවතියි.

කෝපන්හේගන් විවරණයට ද නිවිටෝනීය අංශු හා වස්තු සමිබන්ධයෙන් ගැටළුවක් නැත. එයට අනුව ද නිවිටෝනීය අංශු හා වස්තු පවතියි. අප නිරීක්‍ෂණය කළත් නැතත් ඒ අංශු හා වස්තු පවතියි. එසේ නමි වර්තමානයේ දී මෙන් ම ඉතා ඈත අතීතයේ දී ද ඒ අංශු හා වස්තු ද එහි ගුණ ද අපෙන් තොරව, එනමි නිරීක්‍ෂකයාගෙන් තොරව පැවතිය යුතුව ඇත. නිවිටෝනීය අංශු හා වස්තු නිරීක්‍ෂකයාගෙන් තොරව පවතින්නේ යැයි කෝපන්හේගන් විවරණයෙහි කියන්නේ යැයි අප සඳහන් කරන්නේ එයට පටහැණි වන්නක් එහි කියා නැති බැවිනි.

එහෙත් මෙහි ගැටළුවක් ඇතැයි යමකුට සිතෙන්නට හැකි ය. ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදයට අනුව නිරීක්‍ෂණය කළ නොහැකි දේ ගැන කිසිවක් කිව නො හැකි ය. ඈත අතීතයේ යමක් පැවතියේ යැයි ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදයට අනුව අප තීරණය කරන්නේ කෙසේ ද? මෙහි දී ද අතීතයට බලපාන පරිදි නිරීක්‍ෂකයා තම සංකල්ප නිර්මාණය කරගන්නේ ය යන්න යොදා ගැනීමට සිදුවෙයි. ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදයට ප්‍රශ්නයක් වන්නේ වර්තමානයේ දී ද යමක් නිරීක්‍ෂණය කිරීමට නොහැකි වූ විට ඒ සමිබන්ධයෙන් නිගමනවලට පැමිණීමෙි දී ය. ක්වොන්ටමි අංශුවක හෝ පද්ධතියක හෝ ප්‍රතිබද්ධ ගුණයෙහි අගය ගැන ද වර්තමානයේ දී ද ඒ නිරීක්‍ෂණය කරන තෙක් කිසිවක් කිව නොහැකි ය.

එහෙත් වර්තමානයේ දී නිවිටෝනීය අංශුවක පිහිටීම හා ගම්‍යතාව ගැන යමක් කීම කෝපන්හේගන් විවරණයට ප්‍රශ්නයක් නොවන්නේ ඒවා සමගාමීව නිරීක්‍ෂණය කළ හැකි බැවිනි. එබැවින් ඒ ගුණ නිරීක්‍ෂකයාගෙන් තොරව පවතින්නේ යැයි කීම කෝපන්හේගන් විවරණයට ගැටළුවක් නො වෙයි. එයින් පෙනී යන්නේ නිවිටෝනීය ඉන්ද්‍රිය ගෝචර අංශු හා පද්ධති හා සාධාරණ වශයෙන් ඉන්ද්‍රිය ගෝචර සංකල්ප සමිබන්ධයෙන් කෝපන්හේගන් විවරණය ද ඊනියා යථාර්ථවාදී විවරණයක් බවට පත්වන බව ය.

කෝපන්හේගන් විවරණය ඉන්ද්‍රිය ගෝචර සංසිද්ධි හා සංකල්ප සමිබන්ධයෙන් ඊනියා යථාර්ථවාදී විවරණයක් බවට පත්වීමටත් ඉන්ද්‍රිය ගෝචර නොවන සංසිිද්ධි සමිබන්ධයෙන් වෙනත් ස්ථාවරයකටත් යොමු වන්නේ ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදයේ ආභාසයෙනි. එකී ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදයේ පුරෝගාමියකු වූ අර්නස්ටි මාක් විද්වතා භෞතික විද්‍යාවෙි පැහැදිලි කිරීමි ඉන්ද්‍රිය ගෝචර සංකල්පවලින් පමණක් කළයුතු බව ප්‍රකාශ කෙළේ ඉන්ද්‍රිය ගෝචර සංකල්පවලට විශේෂිත වැදගත්කමක් ආරෝපණය කිරීමෙන් ය.

කෝපන්හේගන් විවරණය ඉන්ද්‍රිය ගෝචර සංකල්ප සමිබන්ධයෙන් එතරමි වැදගත්කමක් දැක්වූයේ මාක් විද්වතා වැන්නන් ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදයේ දී ද එලෙස ම ක්‍රියාකර ඇති බැවින් යැයි සිතිය හැකි ය. මාක් විද්වතා බුදුදහම ගැන ද උනන්දුවක් දැක්වූවෙක් විය. ඔහු බුදුදහමෙි ප්‍රත්‍යක්‍ෂය ගැන කියන දේ ඇතැමි විට වැරදියට අවබෝධ කරගත්තා විය හැකි ය. බුදුදහමෙි ප්‍රත්‍යක්‍ෂය යනු පංචෙන්ද්‍රිය ගැන කතාකරන ඊනියා ඉන්ද්‍රිය ගෝචර ප්‍රත්‍යක්‍ෂයකට වඩා බටහිර අර්ථයෙන් නමි ඉන්ද්‍රිය ගෝචර නොවන ප්‍රත්‍යක්‍ෂයකි. එය ඉන්ද්‍රියක් වූ ද එහෙත් බටහිරයන්ගේ පංචෙන්ද්‍රියන්ට අයත් නොවන්නා වූ ද මනසට ඇතිවන ප්‍රත්‍යක්‍ෂයකි.

මාක් විිද්වතාට මෙි ගැන එතරමි නිරවුල් වැටහීමක් නොවූ බව පැහැදිලි ය. ඔහුට පමණක් නොව බුදුදහම ගැන ලියන කියන බොහෝ බටහිර පඬුවන්ට බුදුදහමෙි සංකල්ප ගැන එතරමි අවබෝධයක් නැත. එහෙත් අපේ බෞද්ධ විද්වත්තු බොහෝ විට බුදුදහමෙි එන ධර්ම කරුණු ද පැහැදිලි කරගැනීම සඳහා බටහිර පඬුවන් වෙත ඇදී යන්නේ පහනට ආකර්ෂණය වන ඇතැමි කෘමීන් මෙනි. ඔවුහු විනාශය කරා ඇදී යති.

ඒ කෙසේ වෙතත් ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදය අනුසාරයෙන් ගොඩනැගුණු කෝපන්හේගන් විවරණයෙන් බටහිර දර්ශනයේ ඇතැමි අංශවලට පහර වැදිණි. විශේෂයෙන් ම වාස්තවික දැනුමට හා අඩුම තරමින් ඉන්ද්‍රිය ගෝචර නොවන වස්තු සමිබන්ධ දැනුම සමිබන්ධයෙන් නිරීක්‍ෂකයාගේ ස්වායත්තවීමට දරුණු ප්‍රහාරයක් එල්ල විණි. ඉන්ද්‍රිය ගෝචර නොවන, එනමි පංචෙන්ද්‍රියන්ට ගෝචර නොවන සංකල්ප ඉන්ද්‍රිය ගෝචර වීමෙි දී නිරීක්‍ෂකයාගේ මැදිහත්වීම මෙහි දී අපේ විශේෂ අවධානයට යොමු වෙයි.

ක්වොන්ටමි අංශුවක ප්‍රතිබද්ධ ගුණය ගැන කිසිවක් කිව නොහැකි බවත් එහි දී ඒ ප්‍රතිබද්ධ ගුණයේ අගය ලබාදෙන්නේ නිරීක්‍ෂකයා ය යන බවත් ප්‍රකාශ කිරීමෙන් කෝපන්හේගන් විවරණය විසින් නිරීක්‍ෂකයා හා නිරීක්‍ෂ්‍යය අතර සමිබන්ධය එළි දැක්විණි. මෙය අඩුම තරමෙන් ක්වොන්ටමි අංශු වැනි ඉන්ද්‍රිය ගෝචර නොවන පද්ධතීන් සමිබන්ධයෙන් වාස්තවිකත්වයට හා යථාර්ථයට එල්ල කරන ලද මරු පහරක් විය.

1982 දී ඇස්පෙ විද්වතා විසින් කරන ලද පරීක්‍ෂණවලින් පසු කෝපන්හේගන් විවරණය තහවුරු විය. ඒ සමග නිරීක්‍ෂකයා හා නිරීක්‍ෂ්‍යය වෙන් කරනු ලැබූ කාටීසීය තාප්පය ද කඩා වැටිණි. කාටීසීය තාප්පය යන්නෙන් නිරීක්‍ෂකයා හා නිරීක්‍ෂ්‍යය තාප්පයකින් හෝ බිත්තියකින් හෝ මෙන් වෙන් කෙරී ඇති බවත් තාප්පයේ එක් පැත්තක ඇති නිරීක්‍ෂකයා තාප්පයේ අනෙක් පැත්තේ ඇති නිරීක්‍ෂ්‍යය නිරීක්‍ෂණය කරන්නේ නිරීක්‍ෂ්‍යය වාස්තවික පවත්නා එකක් ලෙස ගැනීමෙන් හා ඒ සමිබන්ධයෙන් බලපෑමක් නොකර බවත් ආදී වශයෙන් කෙරෙන උපකල්පනය හැඳින්වෙයි.

අඩුම තරමෙන් ක්වොන්ටමි අංශු සමිබන්ධයෙන් නිරීක්‍ෂකයා සක්‍රීය වශයෙන් නිරීක්‍ෂණයේ දී මැදිහත්වන බව කෝපන්හේගන් විවරණයෙන් කියැවිණි. ක්වොන්ටමි අංශුවක ප්‍රතිබද්ධ ගුණයෙහි අගය ලබාදෙන්නේ නිරී’ක්‍ෂකයා බව කීමෙන් මෙි මැදිහත්වීම ප්‍රකාශවිණි. ඇස්පෙ විද්වතාගේ පරීක්‍ෂණවලින් පසුව අසූවෙි දශකයේ මුල්භාගයේ දී මෙි අදහස් අපට ද බලපෑවෙි ය. කෝපන්හේගන් විවරණයෙන් අඩුම තරමෙන් ක්වොන්ටමි අංශු සමිබන්ධයෙන් වාස්තවිකත්වයක් නැති බවට අපට ඒත්තු ගැනිවිණි. එහෙත් නිවිටෝනීය පද්ධති සමිබන්ධයෙන් එයින් කිසිවක් නො කියැවෙන බව අපට කල්යෑමෙි දී අවබෝධ විය. ඉන්ද්‍රිය ගෝචර සංකල්ප හා ඉන්ද්‍රිය ගෝචර නොවන සංකල්ප පිළිබඳ ව දෙයාකාරයකින් සැලකීම අපට ප්‍රශ්නයක් විය.

අංශු හා පද්ධති යනු මොනවා ද? අපේ මූලික ප්‍රශ්නය වනුයේ එයයි. ඊනියා යථාර්ථවාදී විවරණයටත් කෝපන්හේගන් විවරණයටත් මෙය ප්‍රශ්නයක් නො වෙි. පුටුව, පෑන ආදී පංචෙන්ද්‍රියන්ට ගෝචර වන දෑ අපෙන්, එනමි නිරීක්‍ෂකයාගෙන් තොරව පවතින බව ඒ විවරණ දෙකෙහි ම උපකල්පනය වෙයි. කෝපන්හේගන් විවරණයෙහි දී ඉන්ද්‍රිය ගෝචර නොවන සංකල්ප සමිබන්ධයෙන් නමි නිරීක්‍ෂකයා යමි මැදිහත්වීමක් කරන බව කියැවෙයි. එහෙත් ඒ ඊනියා මැදිහත්වීම ඒ කියන ආකාරයේ මැදිහත්වීමක් නොවන බවත් වඩා ගැඹුරු මැදිහත්වීමක් නිරී’ක්‍ෂකයා විසින් කෙරෙන බවත් අපට අවබෝධ විය. අපට ඒ අවබෝධය ලැබුණේ බුදුදහමෙනි.

නිරීක්‍ෂකයා හා ඔහු නොසිටි අතීතය

කෝපන්හේගන් විවරණය ඉන්ද්‍රියානුභූතවාදය මත පදනමි වන්නක් බවත් නිරීක්‍ෂකයකුගේ පැවතීම යන්න එහි දී වැදගත් ම අදහසක් වන බවත් අපි කියා ඇත්තෙමු. බටහිර යථාර්ථවාදයට නිරීක්‍ෂකයා යන්න අවශ්‍ය කරුණක් නො වෙි. එහි නිරීක්‍ෂකයකු ඇතත් නැතත් ලෝකය පවතින අතර එහි විවිධ දෑ සිදු වෙයි. ඒ සිදුවීමි සඳහා නිරීක්‍ෂකයකුගේ පැවැත්ම අනිවාර්ය නො වෙි. එහෙත් කෝපන්හේගන් විවරණයට අනුව නිරීක්‍ෂකයකු සිටිය ද නිරීක්‍ෂණය කළ නොහැකි දෑ ගැන කතාකිරීම අර්ථයක් නැති දෙයකි.

ක්වොන්ටමි භෞතික විද්‍යාවෙහි යමි ගුණයක අගය දත්විට එහි ප්‍රතිබද්ධ ගුණයෙහි අගය දත හැකි නො වෙි. එනමි ප්‍රතිබද්ධ ගුණයෙහි අගය නිරීක්‍ෂණය නො වෙි. ඒ නිරීක්‍ෂණය කිරීමට නමි උපකරණයක් යොදා ගැනීමෙන් ඒ කළ යුතු වෙයි. (මෙහි දී උපකරණයක් යන්නෙන් ඉන්ද්‍රියක් වුව ද අදහස් කෙරෙයි.) එවිට පමණක් ප්‍රතිබද්ධ අගය මැනගත හැකි වන අතර එසේ මැනගන්නා තුරු ඒ අගය ගැන කිසිවක් කිව නොහැකිවා පමණක් නොව එවැනි අගයක් නොමැතිය යන ස්ථාවරයෙහි කෝපන්හේගන් විවරණය පිහිටයි. ප්‍රතිබද්ධ ගුණයට අගයක් ලැබෙන්නේ ඒ ගුණය නිරීක්‍ෂකයකු විසින් මැනගනු ලැබීමෙන් ය කීමෙන් පමණකින් නොනවතින කෝපන්හේගන් විවරණය ඒ අගය ලබාදෙන්නේ නිරීක්‍ෂකයා යැයි පවසයි.

විිද්‍යාලංකාර විවරණයෙහි මෙි අදහස් ඒ ආකාරයෙන් නො පිළිගැනෙයි. විිද්‍යාලංකාර විවරණයට අනුව ප්‍රතිබද්ධ ගුණයෙහි අගය මැනීමට හෝ මැනෙන්නට හෝ පෙර ඒ ගුණයට එක් අගයකට වඩා තිබෙන අතර ඒ නිසා ඒ අගය නිරීක්‍ෂණය කිරීමට නො හැකි වෙයි. ප්‍රතිබද්ධ ගුණයෙහි අගය මැනීමෙන් හෝ මැනෙන්නට ලැබීමෙන් පසුව ඒ අගය කිහිපයෙන් එක් අගයක් ඒ ගුණයට ලැබෙන අතර එය නිරීක්‍ෂණය කිරීමට ද, එනමි අගය දැනගැනීමට ද, හැකි වෙයි. එහෙත් ප්‍රතිබද්ධ ගුණයට ඒ අගය ලබාදෙන්නේ නිරීක්‍ෂකයා ය යන අදහස විිද්‍යාලංකාර විවරණයෙහි නො වෙි. විිද්‍යාලංකාර විවරණයට අනුව නිරීක්‍ෂකයා කරන්නේ අගය මැනීම පමණකි. එහි දී අගයක් දීමක් නො සිදු වෙයි.

දැන් අපි මැනීමෙන් හෝ මැනෙන්නට ලැබීමෙන් පසුව යන්න සාකචිඡා කරමු. මැනීම යන්න ඉතා පැහැදිලි ය. එහි දී නිරීක්‍ෂකයකු මැදිහත් වී යමි උපකරණයක් යොදා ගනිමින් මැනීමක් කෙරෙයි. එහෙත් නිරීක්‍ෂකයකු නොමැති ව ද ක්වොන්ටමි අංශු එකිනෙක සමග ගැටීමට හැකි ය. ඒ හේතුවෙන් ක්වොන්ටමි අංශුවල අවස්ථා ද වෙනස් විය හැකි ය. පිහිටීම පමණක් දැන සිටි අංශවක් තවත් අංශුවක හෝ අංශු පද්ධතියක ගැටී ගම්‍යතාවක් අත්පත් කරගත හැකි ය. ඒ අත්පත් කරගත් ගම්‍යතා අගය නිරීක්‍ෂකයකු ඇතිව හෝ නැතිව හෝ පැවතිය හැකි ය. නිරීක්‍ෂකයකු ඇත්නමි ඔහුට ඒ අගය කුමක් දැයි දැනගත හැකි ය. එසේ වුවත් නිරීක්‍ෂකයකු නැතිව ද ක්වොන්ටමි අංශුවට ගම්‍යතාවක් අත්පත් කරගැනීමෙි හැකියාව වෙයි.

මෙි විවරණය බැලූ බැල්මට ඊනියා යථාර්ථවාදී විවරණයෙන් වෙනස් නො වෙයි. නිරීක්‍ෂකයන් ලෝකයේ ඇතත් නැතත් යමි යමි දේ සිදුවෙයි. ක්වොන්ටමි අංශු (පද්ධති) එකිනෙක සමග හෝ නිවිටෝනීය අංශු (පද්ධති) සමග හෝ ගැටීමට නිරීක්‍ෂකයන් අවශ්‍ය නො වෙි. ක්වොන්ටමි අංශුවක (පද්ධතියක) තරංග ශ්‍රිතය කඩාවැටීමට නිරීක්‍ෂකයන් සිටිය යුතු ම නො වෙි. එසේ නමි විිද්‍යාලංකාර විවරණය ඊනියා යථාර්ථවාදයෙන් වෙනස් වන්නේ කෙසේ ද?

මෙි වෙනස ගැඹුරු වෙනසකි. නිරීක්‍ෂකයන් නොමැතිව ඇමෙිසන් වනන්තරවල නොයෙකුත් දේ සිිදුවනු නොඅනුමාන ය. ඈත එපිට පිහිටි මන්දාකිණිවල යමි යමි දේ සිදුවන්නේ මිනිසුන් ඒ දේ නිරීක්‍ෂණය කිරීම ඇරඹීමෙන් පසුව නො වෙි. එහෙත් ඒ කුමක් සිදුවුවත් ඒ දැනගන්නා නිරීක්‍ෂකයන් එසේ කරන්නේ ඒ ඒ නිරීක්‍ෂකයාට සාපේක්‍ෂව ය. මෙි කරුණ මෙයට ඉහත දී අපි සාකචිඡා කර ඇත්තෙමු. එහෙත් ඒ පිළිබඳ නැවතත් සඳහන් කිරීම සුදුසු වෙයි.

බටහිර විිද්‍යාවෙහි කියැවෙන ආකාරයට විශ්වය ආරමිභයේ දී මනසක් ඇති නිරීක්‍ෂකයෝ නො සිටියහ. මිනිසා ඇතිවී තිබෙන්නේ පලමුව ජීවියා ඇති වී පසුව ඩාවීනීය විකාශයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ය. බටහිර විද්‍යාවට අනුව විශ්වයේ ආරමිභයේ සිට මනසක් ඇති සතුන් (මෑතක් වන තුරු සියළුම බටහිර විද්‍යාඥයන්ට අනුව මනස් තිබුණේ මිනිසුන්ට පමණකි) ඇතිවන තෙක් ලෝකයේ බොහෝ දේ සිදු වී ඇත. ඒ සියල්ල වාස්තවික යැයි ද මිනිසුන්ට ඒ දැනගැනීමට හැකි යැයි ද බටහිර විද්‍යාවෙි දර්ශනයෙහි කියැවෙයි.

විිද්‍යාලංකාර විවරණය පදනමි වී ඇත්තේ සිංහල බෞද්ධ චින්තනයෙහි ය. මනසක් ඇති සත්වයන් ඊනියා විශ්වය ආරමිභයේ සිට ම පැවතිණි යැයි අපි විශ්වාස කරමු. මෙි සත්වයනට කිනමි ආකාරයක ශරීර තිබිණි ද යන්න මෙහි දී වැදගත් නො වෙි. නිරයේ පිචිචෙන සත්වයන්ගේ සිරුරු ඉතා අධික උෂ්ණත්වවල ද පවතින බව දැන සිටීම පමණක් අපට දැනට ප්‍රමාණවත් ය. බටහිර විද්‍යාවට අනුව විශ්වය ආරමිභයෙහි ඉතා දැඩි උෂ්ණත්ව තිබිණි ද ඒ උෂ්ණත්වවල ද වෙිදනා විඳිමින් හෝ නොවිඳිමින් හෝ සත්ත්වයන් සිටි බව පමණක් අපි උපකල්පනය කරමු. විශ්වයට එවැනි ආරමිභයක් පැවතිණි ද නැද්ද ආදිය අපට මෙහි දී අදාළ නො වෙි.

බටහිර ජෛවීය විද්‍යාවන්හි කියන ආකාරයේ පරිණාම ගැන අපි විශ්වාසයක් නො තබමු. ජීවය පෘථිවියේ ඇතිවිණි ද පෘථිවියට බාහිරව පැමිණියේ ද ආදී වශයෙන් බටහිර ජීව විද්‍යාඥයන් හා වෙනත් විද්‍යාඥයන් අතර කෙරෙන විවාදය අපට සතපහක්වත් වැදගත් නැත. සිත පමණක් ඇති කය නැති බඹලොව ගැන අපි දනිමු. ආධ්‍යාත්මික ශක්තිය දියුණු කරගත හැකි අයකුට අද වුවත් මිනිස් ලෝකයේ සිට ම වුවත් ඒ අත්දැකීමි අදත් ලබාගත හැකි ය. භාවනාව දියුණු කිරමෙන් තම භෞතික සිරුරෙන් මනස ඉවතට ගතහැකි අය සිටින බව පමණක් අපි මතක් කර ගනිමු.

බටහිර ජීව විද්‍යාවට අනුව ජීවය ඇති වී තිබෙන්නේ අජීවය පරිණාමයෙනි. මෙි අදහස් අප ඉවත දමන්නේ අළුයම ලූ කෙළ පිඬක් මෙනි. බටහිර විද්‍යාවෙි ආධිපත්‍යයට අප යට වී සිටි කාලය අවසන් වෙමින් පවතියි. බටහිර විද්‍යාවට බියවීමට, එහි ආධිපත්‍යයට යටවීමට, සියළු ලෝකවාසීන්ට බලකර සිටි යුගය ඉතා ඉක්මණින් අවසන් කර දැමිය යුතු ය. අධර්මිෂ්ට මිථ්‍යාදෘෂ්ටික විද්‍යාවක් වූ බටහිර විද්‍යාව පදනමි වී ඇත්තේ මිථ්‍යාදෘෂ්ටික චින්තනයක ය. බටහිර විද්‍යාව මිථ්‍යාදෘෂ්ටික විද්‍යාවක් වන්නේ ද එබැවිනි. අනිත්‍ය, අනාත්ම නො පිළිගන්නා චින්තනයක් මත පදනමි වූ බටහිර විද්‍යාවෙන් ලොවට ඇති වී තිබෙන හානිය කියා නිමකළ හැකි නො වෙි.

ධාර්මික ලොවක්, අඩුම තරමින් ධාර්මික ලංකාවක්, ධර්මය රජයන ලංකාවක් ඇතිකිරීමට බලාපොරොත්තුවන කිසිම අයකුට බටහිර විද්‍යාවට අබමල් රේණුවකවත් උපකාරයක් කිරීමට නො හැකි ය. එසේ උපකාර කරන්නෝ එක්කෝ තමන් කරන්නේ කුමක් දැයි නො දනිති. නො එසේ නමි ඔවුහු වංචනිකයෝ වෙති. අපට අවශ්‍ය අනිත්‍ය, අනාත්ම පදනමි කරගත්, නිවන් අවබෝධ කරගැනීමට තුඩුදෙන ජීවන ක්‍රමයක් සකස්කර ගැනීම සඳහා ලෞකික වූ දැනුමක් ඇතිකර ගැනීම ය. බටහිර විද්‍යාව හා බටහිර ජීවන ක්‍රමය නිවන් අවබොාධ කරගැනීමට තුඩු දෙන්නක් නොවන බව සිංහල බෞද්ධයනට ඉක්මනින් ම පැහැදිලි විය යුතු ය.

මනසක් ඇති සතුන් බටහිර විිද්‍යාවෙි කියන ආකාරයට විශ්වය ආරමිභ වී බොහෝ කලකට පසුව ඇතිවුවත් විද්‍යාලංකාර විවරණයට ඒ ප්‍රශ්නයක් නො වෙි. දැනුම යනු මිනිසුන්ගේ පමණක් නිර්මාණයක් ද නො වෙි. ඒ ඒ වර්ගවල සත්තු විවිධ දැනුමි නිර්මාණය කරති. ඒ අතර දෙවියන්, නාගයන්, අමනුෂ්‍යයන්, මනුෂ්‍යයන් ද එකතු වී දැනුම නිර්මාණය කෙරෙන බව සිංහල බෞද්ධයන්ගේ අත්දැකීම ය. එහෙත් හුදෙක් බටහිර විද්‍යාව සමග තර්ක කිරීමට අපි ඒ අමතක කරමු. බටහිර විද්‍යාව ඉතා ආක්‍රමණශීලීව අපට කියන ආකාරයට මිනිසුන් පරිණාමයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉතා මෑතක දී ලොව පහළ වී යැයි අපි බටහිර විද්‍යාව සමග තර්ක කිරීම සඳහා උපකල්පනය කරමු.

එසේ මිනිසුන් ඇතිවීමෙන් පසුව පමණක් දැනුම නිර්මාණය වී යැයි උපකල්පනය කළත්, මිනිසුන් එසේ දැනුම නිර්මාණය කරන්නේ අතීීතයට ද බලපාන අන්දමට යැයි අපි කලින් කියා ඇත්තෙමු. වෙනත් වචනවලින් කිවහොත් අද අප බටහිර විද්‍යාවට අනුව විශ්වයේ ආරමිභය ගැන කතාකරන්නේ අපේ අද දැනුම විශ්වයේ ආරමිභයට ද බලපාන අයුරින් සකස්කර ගැනීමෙනි. එහෙත් අප තවමත් විශ්වයේ ඊනියා ආරමිභය දැක නැත. අප නිරීක්‍ෂණය කරන්නේ ඊනියා මහා පිපුරුමෙි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇතිවූ ක්‍ෂුද්‍ර තරංග පසුබිමි විකිරණයේ (මඉචරඔ තඅවඑ බඅචකගරඔඋනඩ රඅඩඉඅටඉඔන) වර්තමාන අවස්ථාව ය. අප අද කරන්නේ පසුකාලීනව නිර්මාණය කරගත් දැනුමක් විශ්වයේ ආරමිභයට ද බලපාන පරිදි යොදා ගැනීම ය.

අප සිටියත් නැතත් ක්වොන්ටමි අංශු හා පද්ධතීන් එකිනෙක සමග ගැටෙන බව පැහැදිලි ය. ඒ ගැටීමි හේතුවෙන් ප්‍රතිබද්ධ ගුණවලට අගයන් ද ලැබෙනු ඇත. අප මැන්නත් නැතත් ඒ අගයන් පවතියි. අප නැතිව අංශු ගැටී එවැනි අගය ක්වොන්ටමි අංශුවලට හා පද්ධතිවලට ලැබෙන්නේ ය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ඒ අගය මැනුණු බව නොව මැනෙන්නට ලැබී ඇති බව ය. නිරීක්‍ෂකයන් නැතිව වුවත් ක්වොන්ටමි අංශුවල ප්‍රතිබද්ධ ගුණවල අගය මැනෙන්නට හැකි ය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඒ ප්‍රතිබද්ධ ගුණවලට අගය ලැබෙන්නට ද හැකි ය. එහෙත් අප මෙහි දී අවධාරණය කරන්නේ එසේ නිරීක්‍ෂකයන් නැතිව අගය ලැබෙන්නට ඇති මුත් ඒ නිරපේක්‍ෂ වාස්තවික අගය නොවන බව ය. විිද්‍යාලංකාර විවරණය හා ඊනියා යථාර්ථවාදී විවරණය අතර ප්‍රධාන වෙනසක් ද එය වෙයි.

ඊනියා යථාර්ථවාදී විග්‍රහයට අනුව නිරීක්‍ෂකයන් මැන්නත් නැතත් ඔිනෑම ප්‍රතිබද්ධ ගුණයකට නිශ්චිත අගයක් ඇත. ඒ අගය කුමක් දැයි ක්වොන්ටමි භෞතික විද්‍යාවට කිව නොහැක්කේ ඒ විද්‍යාව අසමිපුර්ණ නිසා යැයි අයින්ස්ටයින් විිද්වතා ප්‍රමුඛ ඊනියා යථාර්ථවාදියෝ කියා සිටිති. එසේ ම ඒ අගය වාස්තවික යැයි ද ඔවුහු ප්‍රකාශ කරති. විද්‍යාලංකාර විවරණයට අනුව ඒ අගය වාස්තවික නොවන අතර ප්‍රතිබද්ධ ගුණයට නිශ්චිත අගයක් ද නැත. විද්‍යාලංකාර විවරණයෙහි ප්‍රතිබද්ධ ගුණයට මනින්නට පෙර අගය එකකට වඩා තිබෙන අතර, මැනීමෙන් පසු එය එක අගයක් පමණක් ගනියි. නිරීක්‍ෂකයන් ඇතිවීමට පෙර ද අංශු එකිනෙක සමග ගැටී එලෙස ප්‍රතිබද්ධ ගුණවලට අගයන් ලැබෙන්නට ඇති යැයි ගත්තත්, ඒ අගය යනු නිරී’ක්‍ෂයන් තම වර්තමාන දැනුම අතීතයට ද බලපාන අයුරෙන් සකස් කරගැනීම නිසා මිනිසුන්ට ඒ විෂය වන ආකාරය ය. ඒ අගය හා දැනුම වර්තමාන නිරීක්‍ෂකයන්ට සාපේක්‍ෂ වූවක් බව මෙහි දී අවධාරණය කළ යුතු ය.